Energy & Environment
ভাৰতত ইথানল মিশ্ৰণ
प्रविष्टि तिथि:
05 JUL 2026 15:39 PM
নীতিৰ বিকাশ, মূল মাইলৰ খুঁটি আৰু সঘনাই উত্থাপিত উদ্বেগসমূহ
ইথানল মিশ্ৰিত পেট্ৰ'ল (Ethanol Blended Petrol) চমুকৈ EBP কাৰ্যসূচীৰ এক আভাস
ইথানল মিশ্ৰিত পেট্ৰ'ল (Ethanol Blended Petrol) চমুকৈ EBP কাৰ্যসূচী ভাৰতৰ শক্তি ৰূপান্তৰ আৰু জৈৱ ইন্ধন (Biofuel) কৌশলৰ এক মুখ্য স্তম্ভ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। এই কাৰ্যসূচীৰ লক্ষ্য হৈছে শক্তি সুৰক্ষা বৃদ্ধি কৰা, কৃষকসকলক সমৰ্থন আগবঢ়োৱা আৰু পৰিৱেশৰ ওপৰত বিৰূপ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰা। লগতে, দেশীয়ভাৱে উৎপাদিত নৱীকৰণযোগ্য ইন্ধনৰ অধিক ব্যৱহাৰকো এই কাৰ্যসূচীয়ে উৎসাহিত কৰে।
EBP কাৰ্যসূচীৰ অধীনত, ইথানল মিশ্ৰণ ২০১৩-১৪ চনত ১.৫ শতাংশতকৈ কমৰ পৰা ২০২৫-২৬ চনত ২০ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পাইছে। ভাৰতে নিৰ্ধাৰিত সময়সীমাৰ পাঁচ বছৰ পূৰ্বেই ২০ শতাংশ মিশ্ৰণৰ লক্ষ্য অৰ্জন কৰিছে। ইথানল ক্ৰয় ইথানল যোগান বছৰ (Ethanol Supply Year) চমুকৈ ESY ২০১৩-১৪-ত প্ৰায় ৩৮ কোটি লিটাৰৰ পৰা ২০২৫-২৬ চনত (প্ৰক্ষেপিত) ১,২০০ কোটিতকৈ অধিক লিটাৰলৈ বৃদ্ধি পাইছে। উৎপাদন ক্ষমতা ২০১৪ চনত ৪২১ কোটি লিটাৰৰ পৰা ২০২৬ চনত প্ৰায় ২,০০০ কোটি লিটাৰলৈ, অৰ্থাৎ প্ৰায় পাঁচগুণ বৃদ্ধি পাইছে। এই সম্প্ৰসাৰণে খাৰুৱা তেল আমদানি হ্ৰাস কৰি মূল্যৱান বৈদেশিক মুদ্ৰা সঞ্চয় কৰিছে। ইয়াৰ লগতে, সেউজগৃহ গেছ নিৰ্গমন হ্ৰাস কৰাৰ লগতে নতুন বজাৰ সুযোগৰ জৰিয়তে কৃষকসকলৰ আয়ো শক্তিশালী কৰিছে।
ইথানল মিশ্ৰণৰ জৰিয়তে শক্তি সুৰক্ষা শক্তিশালীকৰণ
ভাৰতে ব্যৱহাৰ কৰা খাৰুৱা তেলৰ প্ৰায় ৮৮.৫ শতাংশ আমদানি কৰে। এই এটা পৰিসংখ্যাই স্পষ্টকৈ বুজাই দিয়ে যে ইথানল মিশ্ৰণ নীতিৰ অগ্ৰাধিকাৰ তালিকাত কিয় ইমান গুৰুত্ব লাভ কৰিছে। বিদেশৰ পৰা ক্ৰয় কৰা প্ৰতিটো খাৰুৱা তেলৰ বেৰেলে দেশখনক এনে মূল্যৰ উঠা-নমা আৰু যোগানজনিত অনিশ্চয়তাৰ সন্মুখীন কৰে, যিবোৰৰ ওপৰত দেশৰ কোনো নিয়ন্ত্ৰণ নাথাকে। ভাৰতীয় আখ, মাকৈ আৰু চাউলৰ পৰা উৎপাদিত ইথানলে দেশতেই উৎপাদিত সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰি এই নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰাৰ এক ফলপ্ৰসূ উপায় আগবঢ়ায়।
ESY ২০১৪-১৫-ৰ পৰা (মে' ২০২৬ পৰ্যন্ত), এই কাৰ্যসূচীয়ে কেৱল নীতিৰ লক্ষ্য পূৰণ কৰাই নহয়, ইয়াতকৈ বহু অধিক ফলাফল প্ৰদান কৰিছে।
|
১.৯০ লাখ কোটি টকাতকৈ অধিক
২০১৪-১৫ চনৰ পৰা বৈদেশিক মুদ্ৰা সঞ্চয়
|
৩১০ লাখ মেট্ৰিক টনতকৈ অধিক*
খাৰুৱা তেলৰ বিকল্প ব্যৱহাৰ
|
প্ৰায় ৯৩০ লাখ মেট্ৰিক টন*
CO₂ নিৰ্গমন হ্ৰাস
|
১.৬০ লাখ কোটিতকৈ অধিক
কৃষকসকলৰ অতিৰিক্ত উপাৰ্জন
|
সত্য তথ্য উপস্থাপন
ইথানল মিশ্ৰণক লৈ উত্থাপিত মুখ্য উদ্বেগসমূহ আৰু সামাজিক মাধ্যমত প্ৰচাৰিত বিভিন্ন ভ্ৰান্ত ধাৰণাসমূহৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰমাণে প্ৰকৃততে কি দেখুৱায়, সেয়া তলত উল্লেখ কৰা হৈছে।
|
দাবীসমূহ
|
প্ৰকৃত তথ্য
|
|
E20-এ মাইলেজ ৩০ শতাংশ হ্ৰাস কৰে।
|
৩০ শতাংশৰ এই পৰিসংখ্যা কেৱল পেট্ৰ'লৰ তুলনাত ইথানলৰ নিম্ন তাপমানমূল্য (Calorific Value)-ক সূচায়, বাস্তৱ পৰিস্থিতিত মাইলেজ ৩০ শতাংশ হ্ৰাস পোৱাক নহয়। মাইলেজ মূলতঃ গাড়ী চলোৱাৰ ধৰণ, টায়াৰৰ বায়ুচাপ, নিয়মীয়া ছাৰ্ভিচিং আৰু এয়াৰ কণ্ডিচনাৰ (AC)-ৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰশীল, ইন্ধনৰ ধৰণৰ ওপৰত নহয়।
|
|
E20-এ ইঞ্জিন ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰে, বিশেষকৈ পুৰণি বাহনৰ।
|
E20 প্ৰৱৰ্তনৰ পিছত ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ইঞ্জিন বিকল হোৱাৰ কোনো ব্যাপক ধৰণৰ ঘটনা পোৱা হোৱা নাই। E20-ৰ অনুমোদন Society of Indian Automobile Manufacturers (SIAM), Automotive Research Association of India (ARAI), Indian Oil Corporation Limited (IOCL) আৰু বাহন নিৰ্মাতাসকলৰ দ্বাৰা বিস্তৃত পৰীক্ষাৰ পিছতহে দিয়া হৈছিল।
|
|
ইথানল উচ্চ-কাৰ্যক্ষম ইন্ধন নহয় আৰু ই বাহনৰ কাৰ্যক্ষমতা হ্ৰাস কৰে।
|
ইথানল হৈছে এক উচ্চ অক্টেন (High-Octane) ইন্ধন। ইয়াৰ ৰিছাৰ্চ অক্টেন নম্বৰ (Research Octane Number) চমুকৈ RON প্ৰায় ১০৮.৫, য'ত পেট্ৰ'লৰ RON প্ৰায় ৮৪.৪। E20-এ ভাৰতীয় পেট্ৰ'লৰ কাৰ্যকৰী অক্টেন মান প্ৰায় ৯৫লৈ বৃদ্ধি কৰে, যিয়ে আধুনিক ইঞ্জিনত অধিক উন্নত দহন নিশ্চিত কৰে। E20-ৰ বাবে কেলিব্ৰেট কৰা বাহনসমূহে উন্নত ত্বৰিত গতি, অধিক মসৃণ কাৰ্যক্ষমতা আৰু কম নিৰ্গমন প্ৰদান কৰিব পাৰে।
|
|
বীমা কোম্পানীয়ে E20-জনিত ক্ষতিৰ দাবী গ্ৰহণ নকৰে।
|
বীমা কোম্পানী আৰু মূল উপকৰণ নিৰ্মাতাসকল (Original Equipment Manufacturers) চমুকৈ OEMs-এ স্পষ্ট কৰিছে যে ভাৰতত E20-ৰ কোনো প্ৰভাৱ বীমা বা ৱাৰেণ্টীৰ বৈধতাৰ ওপৰত নপৰে। SIAM-এ স্পষ্টভাৱে নিশ্চিত কৰিছে যে নিৰ্ধাৰিত মানদণ্ড অনুসৰি E20 ব্যৱহাৰ কৰা বাহনৰ ক্ষেত্ৰত ৱাৰেণ্টী সম্পূৰ্ণৰূপে বহাল থাকিব।
|
|
ইথানল মিশ্ৰিত ইন্ধন সস্তা হ'ব লাগে, আৰু চৰকাৰে মূল্যৰ পাৰ্থক্য নিজৰ হাতত ৰাখিছে।
|
এই দাবীৰ বাবে উদ্ধৃত কৰা নিটি আয়োগৰ প্ৰতিবেদনটো ২০২০-২১ চনৰ, যেতিয়া ইথানল পেট্ৰ'লতকৈ সস্তা আছিল। তাৰ পিছত ইথানল সংগ্ৰহৰ ব্যয় পৰিশোধিত পেট্ৰ'লতকৈ অধিক হৈছে। তথাপিও, শক্তি সুৰক্ষা, পৰিৱেশগত লাভ আৰু কৃষকৰ আয় বৃদ্ধিৰ বাবে এই নীতি অব্যাহত ৰখা হৈছে।
|
|
চৰকাৰে উচ্চতম ন্যায়ালয়ত কৈছিল যে E20 কেৱল এটা ‘পৰীক্ষা’।
|
এই গোচৰটো ইথানল ক্ৰয় চুক্তিসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল, E20-ৰ গুণাগুণৰ সৈতে নহয়। ৩০.০৬.২০২৬ তাৰিখে এটৰ্ণী জেনেৰেলৰ কাৰ্যালয়ে স্পষ্ট কৰিছিল যে ‘পৰীক্ষা’ বুলি কৰা দাবীটো ভুল।
|
|
কুহিয়াৰৰ ৰস পোনপটীয়াকৈ পেট্ৰ'লত ঢালি দিয়া হয়।
|
কেঁচা কুহিয়াৰৰ ৰস পেট্ৰ'লৰ সৈতে মিহলোৱা দেখুৱা ভাইৰেল ভিডিঅ'সমূহ বিভ্ৰান্তিকৰ। ইথানল কিণ্বন (Fermentation) আৰু ঔদ্যোগিক প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ জৰিয়তে উৎপাদিত হয়, যিয়ে ইয়াৰ গুণাগুণ সম্পূৰ্ণৰূপে সলনি কৰে। মিশ্ৰণৰ পূৰ্বে ই কঠোৰ ইন্ধন গুণগত মানদণ্ড পূৰণ কৰিব লাগিব।
|
|
১ লিটাৰ ইথানল উৎপাদনত ১০,০০০ লিটাৰ পানী ব্যৱহাৰ হয়।
|
এটা ইথানল কাৰখানাই প্ৰতি লিটাৰ ইথানল উৎপাদনত মাত্ৰ ৩–৫ লিটাৰ প্ৰক্ৰিয়াজাত পানী ব্যৱহাৰ কৰে। আধুনিক ডিষ্টিলেৰীসমূহে শূন্য তৰল নিকাশ (Zero Liquid Discharge) ব্যৱস্থা অনুসৰণ কৰে। ধান খেতিৰ সমগ্ৰ কৃষিজল ব্যৱহাৰক ইথানল উৎপাদনৰ ওপৰত আৰোপ কৰাটো ভুল। ৰাষ্ট্ৰীয় খাদ্য সুৰক্ষাৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰাৰ পিছত DFPD-এ নিৰ্ধাৰণ আৰু অনুমোদন কৰা উদ্বৃত্ত চাউলহে ইথানল উৎপাদনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
|
|
E20-ত চেনি থকাৰ বাবে পেট্ৰ'ল টেংকীৰ ঢাকনিত পৰুৱা আৰু মৌমাখিয়ে ভিৰ কৰে।
|
ইন্ধন-গ্ৰেড ইথানল সম্পূৰ্ণৰূপে ডিষ্টিল কৰা হয়, ফলত অৱশিষ্ট চেনি নাথাকে। ইয়াত পোক-পতংগ বিকৰ্ষক ডিনেচুৰেণ্ট থাকে, পেট্ৰ'লৰ গোন্ধেই প্ৰধান হৈ থাকে, আৰু E20-এ সাধাৰণ পেট্ৰ'লতকৈ কম বাষ্প সৃষ্টি কৰে।
|
|
ইথানলৰ পানী শোষণ ক্ষমতাই ইন্ধন নষ্ট কৰি টেংকী ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰিব।
|
যিকোনো ইন্ধন টেংকতেই, সেয়া ইথানল মিশ্ৰিত হওক বা নহওক, পানী সোমাব নোৱাৰাটো মৌলিক বাহন নক্সাৰ অংশ। আধুনিক বাহনসমূহত পানী টেংকত প্ৰৱেশ ৰোধ কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় নক্সাগত বৈশিষ্ট্য আৰু সুৰক্ষা ব্যৱস্থা সংযোজিত আছে।
|
উদ্যোগ জগতৰ আস্থাৰ কণ্ঠ
E20-ৰ প্ৰতি আস্থা শীৰ্ষস্থানীয় অটোম'বাইল নিৰ্মাতা আৰু শক্তি খণ্ডৰ বিশেষজ্ঞসকলেও পুনৰ নিশ্চিত কৰিছে। এই আস্থা বিস্তৃত পৰীক্ষা আৰু বাস্তৱ ক্ষেত্ৰৰ সেৱা-তথ্য (service data)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে।
উদ্যোগৰ নেতাসকলৰ কিছুমান মুখ্য মন্তব্য তলত উল্লেখ কৰা হ'ল—
- বিক্ৰম গুলাটি , ৰাষ্ট্ৰীয় মুৰব্বী আৰু কাৰ্যবাহী উপাধ্যক্ষ, টয়োটা কিৰলস্কাৰ মটৰ (Country Head and Executive Vice President, Toyota Kirloskar Motor): বিশ্বজুৰি বাহনসমূহ কঠোৰ আৰু স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণীকৰণ (certification)-ৰ মাজেৰে পাৰ হয়। ইথানল হৈছে এক পৰীক্ষিত, উচ্চ-কাৰ্যক্ষম ইন্ধন, যিটো ১৯০০ চনৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই ব্যৱহৃত হৈ আহিছে। E20-লৈ অগ্ৰসৰ হোৱাৰ সিদ্ধান্ত পুৰণি বাহনসমূহৰ ওপৰতো বিস্তৃত পৰীক্ষা সম্পন্ন কৰাৰ পিছতহে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।
- ৰাহুল ভাৰতী, জ্যেষ্ঠ কাৰ্যবাহী বিষয়া, কৰ্পৰেট পৰিক্ৰমা, মাৰুটি-চুজুকি (Senior Executive Officer, Corporate Affairs, Maruti Suzuki): E10-ৰ বাবে নিৰ্মিত বাহনসমূহক E20 ইন্ধনৰ সৈতে বিস্তৃতভাৱে পৰীক্ষা কৰা হৈছে। ২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত মাৰুটি-চুজুকি (Maruti Suzuki)-এ সেৱা আগবঢ়োৱা ২.৮৪ কোটি বাহনৰ ভিতৰত ১.৫ কোটিতকৈ অধিক বাহন তিনি বছৰতকৈ পুৰণি আছিল, সেয়েহে সেইবোৰ E20-প্ৰমাণিত নাছিল। তথাপিও E20-সম্পৰ্কীয় কোনো ধৰণৰ ক্ষতি পোৱা হোৱা নাই। মাইলেজৰ ক্ষেত্ৰত, বাস্তৱ প্ৰভাৱ অতি সামান্য। যদি এখন গাড়ীয়ে প্ৰতি লিটাৰত ২০ কিলোমিটাৰ চলে, তেন্তে মাইলেজ প্ৰায় ০.৬ কিলোমিটাৰমান হ্ৰাস পাব পাৰে। গাড়ী চলোৱাৰ ধৰণ আৰু নিয়মীয়া ৰক্ষণাবেক্ষণে মাইলেজৰ ওপৰত ইন্ধনৰ ধৰণতকৈ বহুত বেছি প্ৰভাৱ পেলায়। উন্নত ত্বৰিত গতি আৰু কম প্ৰদূষণে এই সামান্য পাৰ্থক্য পূৰণ কৰে।
- আশুতোষ বাৰ্মা, মুখ্য ব্যৱসায়িক বিষয়া, হিৰো মট’কৰ্প (Chief Business Officer, Hero MotoCorp): বিস্তৃত সেৱা-তথ্যৰ বিশ্লেষণত দেখা গৈছে যে E20 ব্যৱহাৰ কৰা বাহনসমূহত পূৰ্বৰ ইন্ধনৰ তুলনাত অধিক ক্ষতিৰ কোনো ঘটনা পোৱা হোৱা নাই।
- ভৰ্তিকা শুক্লা, প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ আৰু পৰিচালন সঞ্চালক, ইঞ্জিনিয়াৰ্ছ ইণ্ডিয়া লিমিটেড (Former Chairman and Managing Director, Engineers India Limited): ইথানল মিশ্ৰণ কাৰ্যসূচী সকলো অংশীদাৰৰ সৈতে বিস্তৃত পৰামৰ্শৰ ভিত্তিত প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ইয়াক বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ, কঠোৰ অটোম'বাইল পৰীক্ষা আৰু বিশ্বব্যাপী উত্তম পদ্ধতিয়ে সমৰ্থন কৰে। E20 ইন্ধনে BIS-ৰ মানদণ্ড আৰু BS-VI নিৰ্গমন মানদণ্ড পূৰণ কৰে। ই দেশজুৰি সকলো খুচুৰা বিক্ৰী কেন্দ্ৰত একে মানদণ্ডেৰে উপলব্ধ।
উৎপাদন আৰু শক্তি খণ্ডসমূহত উদ্যোগৰ নেতাসকলৰ বাৰ্তা একে—E20 নিৰাপদ, সুপৰীক্ষিত আৰু বাস্তৱ ক্ষেত্ৰৰ তথ্যৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত।
ইথানল মিশ্ৰণ হৈছে বিশ্বজুৰি স্বীকৃত ইন্ধন কৌশল
ইথানল মিশ্ৰণ গ্ৰহণ কৰা ক্ষেত্ৰত ভাৰত কোনো ব্যতিক্ৰম নহয়। এতিয়া ই বিশ্বজুৰি ব্যাপকভাৱে স্বীকৃত এক পদ্ধতি। কেইবাখনো বৃহৎ অৰ্থনীতিয়ে ইথানলক তেওঁলোকৰ ইন্ধন কৌশলৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।
- আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ: E10 সমগ্ৰ দেশজুৰি মানক (standard) ইথানল মিশ্ৰিত ইন্ধন। E15-ৰ ব্যৱহাৰো দ্ৰুতগতিত সম্প্ৰসাৰিত হৈছে, যাক আমেৰিকা চৰকাৰে সমৰ্থন আগবঢ়াইছে। ইতিমধ্যে লাখ লাখ বাহন Flex Fuel সক্ষম। এই বাহনসমূহে E85 পৰ্যন্ত ইথানল মিশ্ৰিত ইন্ধনত চলিব পাৰে।
- ব্ৰাজিল: ব্ৰাজিল ইথানল ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বৰ অগ্ৰণী দেশ হিচাপে পৰিচিত। বৰ্তমান দেশখনত E27 মানক পেট্ৰ'ল মিশ্ৰণ হিচাপে বাধ্যতামূলক। এই মিশ্ৰণ প্ৰায় ৩৫ শতাংশলৈ বৃদ্ধি কৰাৰ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হৈছে। বিক্ৰী হোৱা নতুন বাহনসমূহৰ ৮০ শতাংশতকৈ অধিক Flex Fuel বাহন। এই বাহনসমূহ E27, E30 অথবা বিশুদ্ধ Hydrous Ethanol-ত চলিব পাৰে।
- জাপান: জাপানেও ধাপে ধাপে E10 প্ৰৱৰ্তনৰ জৰিয়তে ইথানলক নিজৰ ইন্ধন ব্যৱস্থাৰ অংশ হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।
- কানাডা, থাইলেণ্ড আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশেও পৰিষ্কাৰ ইন্ধন কৌশলৰ অংশ হিচাপে ইথানল মিশ্ৰণ গ্ৰহণ কৰিছে।
ভাৰতৰ শক্তিৰ ভৱিষ্যতক গতি প্ৰদান
ইথানল মিশ্ৰিত পেট্ৰ'ল (EBP) কাৰ্যসূচী ভাৰতৰ শক্তি কৌশলৰ এক মুখ্য স্তম্ভ হিচাপে বিকশিত হৈছে। এই কাৰ্যসূচীৰ অগ্ৰগতি বৈজ্ঞানিক মূল্যায়ন, পৰ্যায়ক্ৰমিক ৰূপায়ণ আৰু চৰকাৰ, উদ্যোগ আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ মাজৰ সমন্বিত সহযোগিতাৰ প্ৰতিফলন। এই কাৰ্যসূচীয়ে শক্তি সুৰক্ষা শক্তিশালী কৰিছে, নিৰ্গমন হ্ৰাস কৰিছে আৰু কৃষকসকলৰ বাবে নতুন আয়ৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিছে। ইয়াৰ উপৰিও, ই খাৰুৱা তেলৰ আমদানি হ্ৰাস কৰি দেশীয়ভাৱে উৎপাদিত নৱীকৰণযোগ্য ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰিছে।
ইথানল মিশ্ৰিত পেট্ৰ'ল (EBP) কাৰ্যসূচীয়ে অধিক পৰিষ্কাৰ, অধিক স্থিতিস্থাপক আৰু অধিক আত্মনিৰ্ভৰশীল পৰিবহণ ইন্ধন ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলাত আগলৈও গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াই থাকিব।
তথ্যসূত্ৰসমূহঃ
Ministry of Petroleum & Natural Gas
Ministry of Law and Justice
pdf ফাইলৰ বাবে ইয়াত ক্লিক কৰক
****
পিআইবি গৱেষণ
(तथ्य सामग्री आईडी: 150717)
आगंतुक पटल : 47
Provide suggestions / comments