Economy
ক্ষুদ্ৰ, লঘু আৰু মজলীয়া উদ্যোগ উন্নয়ন (সংশোধনী) বিধেয়ক, ২০২৬
प्रविष्टि तिथि:
11 AUG 2026 18:01 PM
বৰ্ধিত এম.এছ.এম.ই. খণ্ডৰ বাবে সংস্কাৰ
ক্ষুদ্ৰ, লঘু আৰু মজলীয়া উদ্যোগ উন্নয়ন (সংশোধনী) বিধেয়ক, ২০২৬ সংসদে ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত গৃহীত কৰে। ই বৰ্তমানৰ ক্ষুদ্ৰ, লঘু আৰু মজলীয়া উদ্যোগ উন্নয়ন (MSMED) আইন, ২০০৬-ৰ বিধানসমূহক এম.এছ.এম.ই. (MSME) খণ্ডৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ কৰিবলৈ উন্নীত কৰে। সংশোধনসমূহৰ লক্ষ্য হৈছে পৰিশোধ-সম্পৰ্কীয় বাধাসমূহ হ্ৰাস কৰা, বিবাদ নিষ্পত্তি অধিক সময়সীমাবদ্ধ কৰা আৰু অনুপালন সৰল কৰা। ইয়াৰ বহল উদ্দেশ্য হৈছে এম.এছ.এম.ই. সমূহৰ বৃদ্ধি, বিকাশ আৰু প্ৰতিযোগিতামূলক সক্ষমতা সহজ কৰি তোলা আৰু ব্যৱসায় কৰাৰ সহজতা বৃদ্ধি কৰা।
পৰিচয়
এম.এছ.এম.ই. উন্নয়ন (সংশোধনী) বিধেয়ক, ২০২৬ সংসদে ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত গৃহীত কৰে। এই সংশোধনীৰ গুৰুত্ব এই খণ্ডটোৰ ভাৰতীয় অৰ্থনীতিত ক্ৰমবৰ্ধমান ভূমিকাৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। মাইক্র’, ক্ষুদ্ৰ আৰু মজলীয়া উদ্যোগৰ উন্নয়ন (MSMED) আইন ২০০৬ চনত অধিসূচিত কৰা হৈছিল। তেতিয়াৰ পৰা এম.এছ.এম.ই. পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ পৰিসৰ, বৈচিত্ৰ্য আৰু ডিজিটেল প্ৰসাৰ বৃদ্ধি পাইছে।
২০২৫-২৬ বৰ্ষৰ অৰ্থনৈতিক সমীক্ষা অনুসৰি, এম.এছ.এম.ই.সমূহে জি.ডি.পি.-ৰ ৩১.১%, উৎপাদনীয় উৎপাদনৰ ৩৫.৪% আৰু ৰপ্তানিৰ ৪৮.৫৮% অংশীদাৰিত্ব বহন কৰে। ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহলৈকে ৯.১৬ কোটি এম.এছ.এম.ই. উদ্যোগ উদ্যম প্লেটফৰ্মত পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে, য’ত ৪০ কোটিতকৈ অধিক লোক নিয়োজিত হৈ আছে। প্ৰযুক্তিগত অগ্ৰগতি আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তিসক্ষম ব্যৱস্থাই এম.এছ.এম.ই. পৰিৱেশকো অধিক ৰূপান্তৰিত কৰিছে। এই উদ্যোগসমূহে এতিয়া গ্ৰাম্য, অৰ্ধ-নগৰীয়া আৰু নগৰীয়া অঞ্চলসমূহত কাম কৰে আৰু আনুষ্ঠানিক যোগান শৃংখলত অধিক সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰে।
এম.এছ.এম.ই.উন্নয়ন (সংশোধনী) বিধেয়ক, ২০২৬-এ এই ভেটিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে খণ্ডটোৰ পৰিৱৰ্তিত প্ৰয়োজনীয়তা আৰু ইয়াৰ বৰ্ধিত অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বৰ সৈতে আইনী কাঠামোক সামঞ্জস্যপূৰ্ণ কৰা।
বিধেয়কখনত প্ৰৱৰ্তন কৰা পৰিৱৰ্তনসমূহ
২০২৬ চনৰ বিধেয়কখনে এম.এছ.এম.ই.উন্নয়ন আইন, ২০০৬-ৰ অধীনত থকা কিছুমান নিৰ্দিষ্ট বিধান সংশোধন কৰে। সংস্কাৰৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰসমূহৰ বিৱৰণ তলত উল্লেখ কৰা হৈছে:
|
সংস্কাৰৰ ক্ষেত্ৰসমূহ
|
এম.এছ.এম.ই.উন্নয়ন আইন, ২০০৬
|
এম.এছ.এম.ই.উন্নয়ন (সংশোধনী) বিধেয়ক, ২০২৬
|
|
এম.এছ.এম.ই. শ্ৰেণীবিভাজন
|
এম.এছ.এম.ই.-সমূহক তলত দিয়া ক্ষেত্ৰসমূহৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত বিনিয়োগৰ সীমাৰ ভিত্তিত শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়:
- উৎপাদন খণ্ডত প্লাণ্ট আৰু যন্ত্ৰপাতি; আৰু
- সেৱা খণ্ডত সঁজুলি।
|
এম.এছ.এম.ই.-সমূহক তলত দিয়া বিষয়সমূহৰ ভিত্তিত শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়:
- প্লাণ্ট আৰু যন্ত্ৰপাতি বা সঁজুলিত বিনিয়োগ; আৰু
- টাৰ্ণঅভাৰ।
|
|
এম.এছ.এম.ই. পঞ্জীয়ন
|
উৎপাদন খণ্ডত জড়িত মজলীয়া উদ্যোগসমূহে নিৰ্দিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ ওচৰত এখন মেম’ৰেণ্ডাম দাখিল কৰিব লাগে। আন এম.এছ.এম.ই.-সমূহৰ বাবে মেম’ৰেণ্ডাম দাখিল স্বেচ্ছামূলক।
|
বিধেয়কখনে সকলো এম.এছ.এম.ই.-ৰ বাবে স্মাৰকপত্ৰ দাখিল বিনামূলীয়া আৰু স্বেচ্ছামূলক কৰে।
কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে এই উদ্দেশ্যে এটা ৰাষ্ট্ৰীয় প্লেটফৰ্ম অধিসূচিত কৰিব। ৰাজ্য চৰকাৰসমূহেও ৰাজ্যিক ডিজিটেল প্লেটফৰ্ম অধিসূচিত কৰিব পাৰে।
ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ প্লেটফৰ্মত পঞ্জীয়ন কৰা এম.এছ.এম.ই.-সমূহলৈ ৰাজ্যিক আঁচনিৰ সুবিধা সম্প্ৰসাৰিত কৰিব পাৰি।
|
|
Trade Receivables Discounting System (TReDS)-ৰ জৰিয়তে পৰিশোধ
|
বিধেয়কখনত এটা নতুন বিধান প্ৰৱৰ্তনৰ জৰিয়তে এই বিষয়টো সমাধান কৰা হৈছে।
|
সকলো কেন্দ্ৰীয় ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ (CPSE)-এ এম.এছ.এম.ই.-সমূহৰ পৰা ক্ৰয় কৰা সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ চালান TReDS প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে নিষ্পত্তি কৰাটো বাধ্যতামূলক। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে এম.এছ.এম.ই.-সমূহে সন্মুখীন হোৱা পৰিশোধ-সম্পৰ্কীয় সমস্যাসমূহ সমাধান কৰা।
ৰাজ্যসমূহে তেওঁলোকৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ (PSE), কৰ্তৃপক্ষ বা প্ৰতিষ্ঠানসমূহক চালান নিষ্পত্তিৰ বাবে TReDS ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বাধ্যতামূলক কৰিব পাৰে।
|
|
ক্ষুদ্ৰ আৰু লঘু উদ্যোগ সুবিধা পৰিষদ (MSEFC)-ৰ কাঠামো
|
ৰাজ্য চৰকাৰে এখন বা ততোধিক ক্ষুদ্ৰ আৰু লঘু উদ্যোগ সুবিধা পৰিষদ স্থাপন কৰিব পাৰে।
|
ৰাজ্য চৰকাৰসমূহে পৰিশোধ-সম্পৰ্কীয় বিবাদৰ দ্ৰুত নিষ্পত্তি নিশ্চিত কৰিবলৈ একাধিক MSEFC স্থাপন কৰিব পাৰে। তেওঁলোকে প্ৰয়োজন অনুসৰি পৰ্যাপ্ত আন্তঃগাঁথনি আৰু সম্পদ, যাৰ ভিতৰত ভৌতিক আন্তঃগাঁথনি, ডিজিটেল ব্যৱস্থা আৰু প্ৰশিক্ষিত মানৱ সম্পদ অন্তৰ্ভুক্ত, প্ৰদান কৰাৰ ক্ষমতাও লাভ কৰে।
|
|
মধ্যস্থতা আৰু মধ্যস্থবিচাৰ
|
MSEFC বা প্ৰেৰণ কৰা মধ্যস্থতা সেৱা প্ৰদানকাৰীসকলক মধ্যস্থতাৰ জৰিয়তে পৰিশোধৰ বিবাদ নিষ্পত্তি কৰাৰ কৰ্তৃত্ব দিয়া হৈছে।
মধ্যস্থতা সফল নহ’লে বিবাদটো মধ্যস্থবিচাৰৰ বাবে প্ৰেৰণ কৰিব পাৰি।
|
কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে অনলাইন মধ্যস্থতা বা মধ্যস্থবিচাৰ পৰিচালনাৰ বাবে এটা অনলাইন ব্যৱস্থা স্থাপন কৰিব পাৰে। মধ্যস্থতা আৰু মধ্যস্থবিচাৰৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট সময়সীমা প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে:
- MSEFC বা মধ্যস্থতা সেৱা প্ৰদানকাৰীয়ে প্ৰথম উপস্থিতিৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত তাৰিখৰ পৰা ৯০ দিনৰ ভিতৰত মধ্যস্থতা সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব।
- মধ্যস্থতা সমাপ্ত হ’লে MSEFC-য়ে ৩০ দিনৰ ভিতৰত বিষয়টো মধ্যস্থবিচাৰৰ বাবে প্ৰেৰণ কৰিব লাগিব।
- MSEFC বা বিকল্প বিবাদ নিষ্পত্তি সেৱা প্ৰদান কৰা কোনো প্ৰতিষ্ঠান বা কেন্দ্ৰই বক্তব্য দাখিল সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ ৯০ দিনৰ ভিতৰত মধ্যস্থবিচাৰৰ ৰায় প্ৰদান কৰিব লাগিব।
|
|
বিবাদ নিষ্পত্তি
|
পৰিষদৰ আদেশ/ৰায় বাতিল কৰাৰ আবেদন আদালতত দাখিল কৰাৰ পূৰ্বে ৰায়ৰ ৭৫% ধন জমা কৰিব লাগে।
|
বিধেয়কখনে এনে আবেদন দাখিল কৰাৰ অনুমতিও দিয়ে। আবেদন বিচাৰাধীন হৈ থকা সময়ত আদালতে জমা কৰা ধনৰ যুক্তিসংগত অংশ MSME যোগানকাৰীক প্ৰদান কৰাৰ নিৰ্দেশ দিব পাৰে।
কোনো ডিক্ৰী, ৰায় বা আদেশ বাতিল কৰাৰ আবেদন ছয় মাহতকৈ অধিক সময় ধৰি বিচাৰাধীন হৈ থাকিলে আদালতে MSE যোগানকাৰীলৈ ধন পৰিশোধ কৰাৰ নিৰ্দেশ দিব। এই পৰিশোধ ৰায়ৰ পৰিমাণৰ কমেও ৫০% হ’ব লাগিব।
|
|
বকেয়া ধন আদায়
|
বিধেয়কখনত এটা নতুন বিধান প্ৰৱৰ্তনৰ জৰিয়তে এই বিষয়টো সমাধান কৰা হৈছে।
|
মধ্যস্থতাত হোৱা নিষ্পত্তি চুক্তি বা মধ্যস্থবিচাৰৰ ৰায়ক ‘ভূমি ৰাজহৰ বকেয়া’ হিচাপে আদায় কৰিব পাৰি। এইটো সুবিধা পৰিষদ, মধ্যস্থতা সেৱা প্ৰদানকাৰী বা বিকল্প বিবাদ নিষ্পত্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ দ্বাৰা ধাৰা ১৮-ৰ অধীনত কৰা চুক্তি বা ৰায়ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য।
ক্ৰেতাৰ সম্পত্তি থকা স্থানৰ ওপৰত অধিকাৰ থকা জিলা উপায়ুক্ত, উপায়ুক্ত বা অন্য অধিসূচিত কৰ্তৃপক্ষৰ জৰিয়তে আদায়ৰ ব্যৱস্থা কৰিব পাৰি।
|
|
অপৰাধৰ অপৰাধমুক্তকৰণ
|
ইচ্ছাকৃতভাৱে ভুল পঞ্জীয়ন তথ্য প্ৰদান কৰিলে প্ৰথম দোষী সাব্যস্ত হোৱাৰ ক্ষেত্ৰত সৰ্বাধিক ১,০০০ টকা আৰু পৰৱৰ্তী দোষী সাব্যস্ত হোৱাৰ ক্ষেত্ৰত ১,০০০-১০,০০০ টকা পৰ্যন্ত জৰিমনা আৰোপ কৰা হয়।
এম.এছ.এম.ই. যোগানকাৰীসকলৰ অনাদায়ী বকেয়া বাৰ্ষিক হিচাপত উল্লেখ নকৰিলে কমেও ১০,০০০ টকা জৰিমনা আৰোপ কৰা হয়।
|
পঞ্জীয়ন নকৰা বা তথ্য প্ৰদান নকৰা: পূৰ্বতে এই উলংঘনসমূহৰ বাবে দোষী সাব্যস্ত কৰা আৰু জৰিমনা আৰোপ কৰা হৈছিল। এতিয়া দণ্ডমূলক বিধানসমূহ অপৰাধমুক্ত কৰা হৈছে।
ভুল তথ্য প্ৰদান: প্ৰথমবাৰৰ বাবে সতৰ্কবাণী জাৰি কৰা হ’ব, তাৰ পিছত দ্বিতীয় আৰু পৰৱৰ্তী ক্ষেত্ৰত জৰিমনা আৰোপ কৰা হ’ব।
ক্ৰেতাই অনাদায়ী বকেয়া প্ৰকাশ নকৰা: এতিয়া প্ৰথমবাৰৰ বাবে সতৰ্কবাণী, দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে জৰিমনা আৰু তৃতীয় তথা পৰৱৰ্তী ক্ষেত্ৰত জৰিমনা আৰোপ কৰা হ’ব।
|
ডিজিটেল আৰু প্ৰতিষ্ঠানগত সহায়
বিধেয়কখনৰ অধীনত প্ৰৱৰ্তিত সংস্কাৰসমূহ MSME পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ মাজত স্থাপন কৰা ডিজিটেল প্লেটফৰ্ম আৰু প্ৰতিষ্ঠানগত ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত।
আনুষ্ঠানিক স্বীকৃতিৰ সম্প্ৰসাৰণ: উদ্যম পঞ্জীয়ন প’ৰ্টেলে বিনামূলীয়া, কাগজবিহীন আৰু স্ব-ঘোষণা-ভিত্তিক অনলাইন প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে MSME-সমূহক চৰকাৰী স্বীকৃতি প্ৰদান কৰে। উদ্যম সহায় প্লেটফৰ্মে অনানুষ্ঠানিক মাইক্র’ উদ্যোগসমূহক আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰি এই পদক্ষেপক পৰিপূৰক কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত GST পঞ্জীয়ন বা আয়কৰ ব্যৱস্থাৰ অধীনত নথকা উদ্যোগসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত, যাৰ তথ্য অনুমোদিত অংশীদাৰসকলে সত্যাপিত কৰে।
বিত্তীয় সাহায্যৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ উন্নত কৰা: TReDS হৈছে এটা ইলেক্ট্ৰনিক প্লেটফৰ্ম যিয়ে MSME-সমূহক বাণিজ্যিক প্ৰাপ্য ধনৰ বিত্তীয় সাহায্য লাভ বা ডিছকাউণ্ট কৰাৰ সুবিধা দিয়ে। ই ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে জাৰি কৰা নিৰ্দেশনাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি পৰিচালিত হয়। প্লেটফৰ্মটোৰ জৰিয়তে ডিছকাউণ্ট কৰা চালানৰ মূল্য ২০২২-২৩ বৰ্ষৰ ৪০,০০০ কোটি টকাৰ পৰা ২০২৫-২৬ বৰ্ষত ৩.৪৭ লাখ কোটি টকালৈ বৃদ্ধি পাইছে।
অনলাইন বিবাদ নিষ্পত্তি (ODR) সক্ষম কৰা: ODR প’ৰ্টেল ২০২৫ চনৰ জুন মাহত মুকলি কৰা হৈছিল। ই MSE-সমূহক বিলম্বিত পৰিশোধৰ বিবাদ, যাৰ ভিতৰত সৰু মূল্যৰ দাবীও অন্তৰ্ভুক্ত, নিষ্পত্তি কৰাৰ বাবে কম খৰচৰ, আৰম্ভণিৰ পৰা শেষলৈকে ডিজিটেল ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰে।
MSEFC নেটৱৰ্ক শক্তিশালী কৰা: ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহত ১৬১টা MSEFC স্থাপন কৰা হৈছে। ক্ষুদ্ৰ আৰু লঘু উদ্যোগসমূহে সন্মুখীন হোৱা পৰিশোধৰ বিলম্বৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বিবাদৰ বিচাৰ কৰাৰ বাবে MSEFC-সমূহ স্থাপন কৰা হয়।
উপসংহাৰ
এম.এছ.এম.ই.উন্নয়ন (সংশোধনী) বিধেয়ক, ২০২৬-এ এটা এম.এছ.এম.ই.-ৰ সৰু উদ্যোগৰ পৰা এটা বৰ্ধিত ব্যৱসায়লৈ যাত্ৰাৰ ভেটি শক্তিশালী কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে। ই এক শক্তিশালী নিয়ামক কাঠামো প্ৰদান কৰে, যিয়ে এম.এছ.এম.ই.-সমূহক এক পৰিৱৰ্তনশীল ব্যৱসায়িক পৰিৱেশত কাম কৰা আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰাত সহায় কৰিব।
তথ্যসূত্ৰ:
ৰাজ্যসভাঃ
https://sansad.in/rs/legislation/bills
ক্ষুদ্ৰ, লঘু আৰু মজলীয়া উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়:
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2296358®=48&lang=1
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2209712&lang=1®=3
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2284414®=3&lang=1
বিত্ত মন্ত্ৰালয়ঃ
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2219984®=48&lang=2
পিআইবিৰ আৰ্কাইভ:
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2278107®=48&lang=2
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2260904&lang=1®=3
অন্যান্য:
https://prsindia.org/billtrack/the-micro-small-and-medium-enterprises-development-amendment-bill-2026
pdf চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক
****
পিআইবি গৱেষণা
RR
(तथ्य सामग्री आईडी: 150845)
आगंतुक पटल : 10
Provide suggestions / comments