पत्र सूचना कार्यालय

সকলোৰে বাবে সুলভ আৰু সহজলভ্য স্বাস্থ্যসেৱা

যোৱা ১২ বছৰত ভাৰত চৰকাৰে ভাৰতৰ স্বাস্থ্য ব্যৱস্থাক যথেষ্ট শক্তিশালী কৰিছে। গুণগত স্বাস্থ্যসেৱা আগতকৈ অধিক সহজলভ্য, অধিক সুলভ আৰু অধিক সমতাপূৰ্ণ হৈ পৰিছে। ই “সকলোৰে সহযোগ, সকলোৰে বিকাশ, সকলোৰে বিশ্বাস আৰু সকলোৰে প্ৰচেষ্টা” নীতিৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ, যাৰ লক্ষ্য হৈছে আত্মনিৰ্ভৰ ভাৰত গঢ়ি তোলা।

আয়ুষ্মান ভাৰত

• আয়ুষ্মান ভাৰত প্ৰধানমন্ত্ৰী জন আৰোগ্য যোজনা (AB-PMJAY)-এ সমাজৰ আটাইতকৈ দৰিদ্ৰ ৪০% পৰিয়াল আৰু ৭০ বছৰ বা তাতকৈ অধিক বয়সৰ সকলো জ্যেষ্ঠ নাগৰিকক প্ৰতি পৰিয়াল প্ৰতি বছৰে ৫ লাখ টকাৰ স্বাস্থ্য বীমা প্ৰদান কৰে।

>প্ৰতিদিনে ৪০,০০০ৰো অধিক দাবী ১,৯০০ৰো অধিক চিকিৎসা পেকেজৰ বাবে প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা হয়।

>২০১৮ চনত আঁচনিখন আৰম্ভ হোৱাৰ পৰা, ১২ আগষ্ট ২০২৬লৈ:

• ৪৫.৫ কোটিৰো অধিক আয়ুষ্মান কাৰ্ড জাৰি কৰা হৈছে।
• ১২.৬৯ কোটি চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি হোৱাৰ ঘটনা সামৰি লোৱা হৈছে, যাৰ পৰিমাণ ১.৯২ লাখ কোটি টকা (৩০ জুন ২০২৬লৈ)।
• ৩৮,৪৬৬ৰো অধিক চৰকাৰী আৰু ব্যক্তিগত চিকিৎসালয় তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।
• আয়ুষ্মান ভাৰত বয় বন্দনা আঁচনিৰ অধীনত ১.২০ কোটি জ্যেষ্ঠ নাগৰিক পঞ্জীয়নভুক্ত হৈছে। ১৩.৮৪ লাখৰো অধিক চিকিৎসা গ্ৰহণ কৰা হৈছে, যাৰ মূল্য ৩,০০০ কোটি টকা।
• AB-PMJAYৰ অধীনত ২৯.০৫ লাখ আন্তঃৰাজ্যিক পোৰ্টেবিলিটি চিকিৎসালয়ত ভৰ্তিৰ অনুমোদন দিয়া হৈছে, যাৰ পৰিমাণ ৮,৩৮৩.৯৭ কোটি টকাৰো অধিক (৩০ জুন ২০২৬লৈ)।
• দেশজুৰি প্ৰতিটো চুবুৰীত প্ৰাথমিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদান কৰিবলৈ ১.৮৬ লাখৰো অধিক আয়ুষ্মান আৰোগ্য মন্দিৰ (AAM) এতিয়া কাৰ্যক্ষম হৈ আছে (১২ আগষ্ট ২০২৬লৈ)। এই কেন্দ্ৰসমূহে ১২টা বিনামূলীয়া সেৱা আগবঢ়ায় আৰু এতিয়ালৈকে মুঠ ৫৪০ কোটিৰো অধিক লোকৰ উপস্থিতি পঞ্জীয়ন কৰিছে।
• প্ৰধানমন্ত্ৰী আয়ুষ্মান ভাৰত স্বাস্থ্য আন্তঃগাঁথনি অভিযান (PM-ABHIM)-ৰ অধীনত:

> ১০টা অধিক গুৰুত্বপ্ৰাপ্ত ৰাজ্যত ২৩,২২৪টা গ্ৰাম্য স্বাস্থ্য আৰু সুস্থতা কেন্দ্ৰৰ বাবে সহায়।

> সকলো ৰাজ্যতে ১৩,৭৩৬টা নগৰীয়া স্বাস্থ্য আৰু সুস্থতা কেন্দ্ৰ স্থাপন।

> ১১টা অধিক গুৰুত্বপ্ৰাপ্ত ৰাজ্যত ৩,৩৮৯টা ব্লক ৰাজহুৱা স্বাস্থ্য গোট।

> সকলো জিলাতে ৭৪৪টা সংহত ৰাজহুৱা স্বাস্থ্য পৰীক্ষাগাৰ স্থাপন।

> ৫ লাখতকৈ অধিক জনসংখ্যা থকা সকলো জিলাতে ৬৩১টা গুৰুতৰ যত্ন চিকিৎসালয় গোট স্থাপন।

• আৰু এই সকলোৰে আধাৰত আছে ভাৰতৰ ডিজিটেল স্বাস্থ্যৰ মেৰুদণ্ড, আয়ুষ্মান ভাৰত ডিজিটেল অভিযান (ABDM)। ABDM-ৰ অধীনত সামৰি লোৱা তথ্য (১২ আগষ্ট ২০২৬লৈ):

> ৯৬.৪৩ কোটি আভা স্বাস্থ্য পৰিচয় নম্বৰ সৃষ্টি কৰা হৈছে।

> ১১০ কোটিৰো অধিক স্বাস্থ্য ৰেকৰ্ড আভাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হৈছে।

> ৫.৪৭ লাখৰো অধিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠান প্লেটফৰ্মত পঞ্জীয়নভুক্ত হৈছে।

> ১০.৫০ লাখতকৈ অধিক স্বাস্থ্যসেৱা পেছাদাৰী প্লেটফৰ্মত পঞ্জীয়নভুক্ত হৈছে।

ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযান: লক্ষ্যভিত্তিক স্বাস্থ্য হস্তক্ষেপ

ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযান (National Health Mission - NHM), ইয়াৰ দুটা উপ-অভিযান—ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য স্বাস্থ্য অভিযান আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় নগৰীয়া স্বাস্থ্য অভিযানৰ জৰিয়তে নিৰ্দিষ্ট ৰোগ, জনসংখ্যা আৰু স্বাস্থ্যজনিত প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ মোকাবিলা কৰা লক্ষ্যভিত্তিক কাৰ্যসূচী ৰূপায়ণ কৰে। NHM-এ মাতৃ আৰু শিশু স্বাস্থ্য, ৰোগ নিৰ্মূলকৰণ আৰু টিকাকৰণকে ধৰি বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত জনস্বাস্থ্যৰ ফলাফল যথেষ্ট উন্নত কৰিছে।

মাতৃ আৰু শিশু স্বাস্থ্য: নিৰাপদ প্ৰসৱক সাধাৰণ নিয়মলৈ পৰিণত কৰা

• প্ৰধানমন্ত্ৰী সুৰক্ষিত মাতৃত্ব অভিযানৰ জৰিয়তে ৭.৯১ কোটিৰো অধিক বিনামূলীয়া গৰ্ভকালীন পৰীক্ষা সম্পন্ন কৰা হৈছে।

      > ১.২৪ কোটিৰো অধিক উচ্চ-ঝুঁকিপূৰ্ণ গৰ্ভধাৰণ চিনাক্ত কৰা হৈছে।

> ভাৰতত প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ গৰ্ভকালীন পঞ্জীয়ন NFHS-4 (২০১৫-১৬)ৰ ৫৮.৬%ৰ পৰা এনএফএইচএছ-৬ (২০২৩-২৪)ত ৭৬.২%লৈ বৃদ্ধি পাইছে।

> চাৰি বা তাতকৈ অধিকবাৰ গৰ্ভকালীন যত্ন লাভ কৰা মাতৃৰ সংখ্যা ভাৰতত NFHS-4 (২০১৫-১৬)ৰ ৫১.২%ৰ পৰা NFHS-6 (২০২৩-২৪)ত ৬৫.২%লৈ যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে।

> ভাৰতত প্ৰতিষ্ঠানত হোৱা প্ৰসৱ NFHS-4 (২০১৫-১৬)ৰ ৭৮.৯%ৰ পৰা NFHS-6 (২০২৩-২৪)ত ৯০.৬%লৈ বৃদ্ধি পাইছে।

• টিকাকৰণৰ ক্ষেত্ৰত, সাৰ্বজনীন টিকাকৰণ কাৰ্যসূচীয়ে প্ৰতি বছৰে ২.৬৭ কোটি নৱজাতক আৰু ২.৯ কোটি গৰ্ভৱতী মহিলাক ১২টা ৰোগৰ বিৰুদ্ধে বিনামূলীয়া টিকাৰে সামৰি লয়।
• ২০১৪ চনত আৰম্ভ হোৱা মিছন ইন্দ্ৰধনুষে বিভিন্ন পৰ্যায়ত ৫.৪৬ কোটি শিশু আৰু ১.৩২ কোটি গৰ্ভৱতী মহিলাক টিকাকৰণ কৰি এক পূৰণ অভিযান হিচাপে কাম কৰিছে।
• কোনো টিকাই লাভ নকৰা শিশু—অৰ্থাৎ একো টিকা লাভ নকৰা শিশুৰ শতাংশ ২০২৩ চনৰ জনসংখ্যাৰ ০.১১%ৰ পৰা ২০২৪ চনত ০.০৬%লৈ হ্ৰাস পাইছে।
• সাৰ্বজনীন টিকাকৰণ কাৰ্যসূচী (UIP)-ৰ অধীনত চৰকাৰে ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰত ইউ-উইন আৰম্ভ কৰে—যি এক এনে প্লেটফৰ্ম যিয়ে কোনো পৰিয়ালে যাতে নিজৰ টিকাকৰণৰ ৰেকৰ্ড হেৰুৱাব নোৱাৰে সেয়া নিশ্চিত কৰে। ২০২৬ চনৰ মাৰ্চলৈকে ১১.৮৭ কোটি শিশু আৰু ৩.৯৬ কোটি গৰ্ভৱতী মহিলা ইতিমধ্যে পঞ্জীয়নভুক্ত হৈছে।
• ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত চৰকাৰে জৰায়ুৰ কৰ্কট ৰোগৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ ১৪ বছৰ বয়সৰ ১.২ কোটি ছোৱালীক বিনামূলীয়া এইচপিভি টিকা প্ৰদানৰ বাবে তিনিমহীয়া অভিযান আৰম্ভ কৰে।

      >  ১৫ জুলাই ২০২৬লৈ দেশজুৰি ৫২,১০,৩০২ গৰাকী ছোৱালীয়ে এইচপিভি টিকা লাভ কৰিছে।

• এই পদক্ষেপসমূহে বিভিন্ন মৃত্যুৰ হাৰ উন্নত কৰিছে, যাৰ ভিতৰত আছে:

     >  মাতৃ মৃত্যুৰ হাৰ ২০১৪-১৬ চনৰ প্ৰতি ১,০০,০০০ জীৱিত জন্মত ১৩০ৰ পৰা ২০২২-২৪ চনত ৮৭লৈ হ্ৰাস পাইছে।

    >  নৱজাতক মৃত্যুৰ হাৰ ২০১৫ চনৰ প্ৰতি ১,০০০ জীৱিত জন্মত ২৮ৰ পৰা ২০২৩ চনত ১৭লৈ হ্ৰাস পাইছে।

    >  ৫ বছৰৰ তলৰ শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ ২০১৫ চনৰ প্ৰতি ১,০০০ জীৱিত জন্মত ৪৮ৰ পৰা ২০২৩ চনত ২৮লৈ হ্ৰাস পাইছে।

সংক্ৰামক ৰোগ নিৰ্মূলকৰণ: দীৰ্ঘদিনীয়া সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰকৃত অগ্ৰগতি

• যোৱা ১২ বছৰত চৰকাৰে সংক্ৰামক ৰোগৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ হ্ৰাস কৰিছে।
• ভাৰতত প্ৰতি বছৰে উদ্ভৱ হোৱা যক্ষ্মা ৰোগৰ নতুন ঘটনা ২০১৫-২০২৪ৰ ভিতৰত ২১% হ্ৰাস পাইছে; একে সময়ছোৱাত যক্ষ্মাৰ ফলত হোৱা মৃত্যুৰ হাৰ ২৮% হ্ৰাস পাইছে।

> যক্ষ্মাৰ চিকিৎসাৰ সফলতাৰ হাৰ ২০২১ চনৰ ৮৩%ৰ পৰা ২০২৫ চনত ৯০%লৈ বৃদ্ধি পাইছে—আৰু চিকিৎসাৰ আৱৰণ ২০১৫ চনৰ ৫৩%ৰ পৰা ২০২৪ চনত ৯২%লৈ বৃদ্ধি পাইছে।

     > ২০২৪ চনৰ ডিচেম্বৰৰ পৰা চলি থকা তীব্ৰ অভিযানসমূহৰ অধীনত এতিয়ালৈকে ২৮.১ কোটিৰো অধিক লোকৰ পৰীক্ষা কৰা হৈছে, ২০ লাখ লোকক প্ৰতিৰোধমূলক চিকিৎসা প্ৰদান কৰা হৈছে আৰু ৫.৭ লাখ নতুন নিখ্‌শয় মিত্ৰ সংযোজন কৰা হৈছে।

• ২০১৫ আৰু ২০২৩ চনৰ মাজত মেলেৰিয়াৰ ঘটনা আৰু মৃত্যুৰ হাৰ ক্ৰমে ৮০.৫% আৰু ৭৮.৩৮% হ্ৰাস পাইছে। ২০২৪ চনত ভাৰতে বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰ ‘উচ্চ বোজাৰ পৰা উচ্চ প্ৰভাৱ’ (এইচবিএইচআই) গোটৰ পৰা ওলাই আহিছে।

অসংক্ৰামক ৰোগ: সমস্যাসমূহ আগতীয়াকৈ চিনাক্ত কৰা

• অসংক্ৰামক ৰোগ প্ৰতিৰোধ আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ ৰাষ্ট্ৰীয় কাৰ্যসূচী (এনপি-এনচিডি)-য়ে অসংক্ৰামক ৰোগৰ বাবে আন্তঃগাঁথনি শক্তিশালীকৰণ, মানৱ সম্পদ উন্নয়ন, পৰীক্ষা, আগতীয়া ৰোগ নিৰ্ণয়, ৰেফাৰেল, চিকিৎসা আৰু স্বাস্থ্য উন্নয়নৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে। দেশজুৰি চলোৱা পৰীক্ষা অভিযানৰ জৰিয়তে:

> ৪১.৫ কোটি লোকৰ উচ্চ ৰক্তচাপৰ পৰীক্ষা কৰা হৈছে।

> ৪১.৩ কোটি লোকৰ মধুমেহৰ পৰীক্ষা কৰা হৈছে।

> ৩৫.৩ কোটি লোকৰ মুখৰ কৰ্কট ৰোগৰ পৰীক্ষা কৰা হৈছে।

> ১৬.৫ কোটি লোকৰ স্তন কৰ্কট ৰোগৰ পৰীক্ষা কৰা হৈছে।

• ২০১৬ চনত আৰম্ভ হোৱা প্ৰধানমন্ত্ৰী ৰাষ্ট্ৰীয় ডায়েলাইছিছ কাৰ্যসূচীয়ে ১,৮৫৬টা কেন্দ্ৰৰ জৰিয়তে ৩২.৪৪ লাখ ৰোগীক বিনামূলীয়া ডায়েলাইছিছ প্ৰদান কৰিছে (জুন ২০২৬লৈ)।
• তৃতীয় পৰ্যায়ৰ কৰ্কট যত্ন কেন্দ্ৰ সুবিধা শক্তিশালীকৰণ আঁচনিৰ অধীনত ১৯টা ৰাজ্যিক কৰ্কট প্ৰতিষ্ঠান (SCI) আৰু ২০টা তৃতীয় পৰ্যায়ৰ কৰ্কট যত্ন কেন্দ্ৰ (TCCC) অনুমোদিত হৈছে।
• অসংক্ৰামক ৰোগ প্ৰতিৰোধ আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ ৰাষ্ট্ৰীয় কাৰ্যসূচীৰ অধীনত দেশজুৰি ৭৭০টা জিলা অসংক্ৰামক ৰোগ ক্লিনিক, ৫২৪টা ডে কেয়াৰ কৰ্কট কেন্দ্ৰ (DCCC) আৰু সম্প্ৰদায়িক স্বাস্থ্য কেন্দ্ৰত ৬,৪১০টা অসংক্ৰামক ৰোগ ক্লিনিক স্থাপন কৰা হৈছে।
• গ্ল’বেল এডাল্ট ট’বেকো ছাৰ্ভে (GATS-2)-ৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি ২০০৯-১০ৰ পৰা ২০১৬-১৭লৈ ভাৰতত মুঠ ধঁপাত ব্যৱহাৰত ১৭.৩% আপেক্ষিক হ্ৰাস সাধন কৰা হৈছে।

> ধঁপাতমুক্ত প্ৰজন্ম গঢ়ি তুলিবলৈ চৰকাৰে ২০২৩ চনত ধঁপাতমুক্ত যুৱ অভিযান আৰম্ভ কৰিছিল—যি এতিয়া তৃতীয় সংস্কৰণত উপনীত হৈছে। এই কামৰ বাবে ভাৰতে ধঁপাত নিয়ন্ত্ৰণৰ ক্ষেত্ৰত ২০২৫ ব্লুমবাৰ্গ ফিলানথ্ৰপিছ বঁটা লাভ কৰিছে।

ঔষধ আৰু পৰীক্ষাসমূহ প্ৰকৃততে সুলভ কৰি তোলা

• প্ৰধানমন্ত্ৰী ভাৰতীয় জনঔষধি পৰিযোজনাই জেনেৰিক ঔষধ সস্তা কৰি তুলিছে। এই ঔষধসমূহ উপলব্ধ হোৱা জনঔষধি কেন্দ্ৰৰ সংখ্যা ২০১৪-১৫ চনত মুষ্টিমেয় দোকানৰ পৰা ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীলৈ ১৮,৬৪৬ৰো অধিক জনঔষধি কেন্দ্ৰলৈ বৃদ্ধি পাইছে।
• এই ঔষধসমূহ ব্ৰেণ্ডেড মূল্যতকৈ ৫০–৮০% কম মূল্যত বিক্ৰী কৰা হয়, য’ত ২,০০০ৰো অধিক ঔষধ আৰু ৩০০টা অস্ত্ৰোপচাৰ সামগ্ৰীৰ এক টোপোলা আছে।
• ২০১৫ চনত আৰম্ভ হোৱা AMRIT (চিকিৎসাৰ বাবে সুলভ ঔষধ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য ইমপ্লাণ্ট) ফাৰ্মাচীয়ে আৰু অধিক আগবাঢ়ি জীৱনদায়ী ঔষধত ৫০–৯০% ৰেহাই দিয়ে, যাৰ ফলত কম আয়ৰ ৰোগীসকলৰ বাবে চিকিৎসা সুলভ হৈ পৰিছে, যিসকলে অন্যথা চিকিৎসাৰ পৰা বঞ্চিত হ’লহেঁতেন।

> এই আঁচনিয়ে ৬.৮৫ কোটিৰো অধিক ৰোগীক উপকৃত কৰিছে আৰু এতিয়ালৈকে এমআৰপিত ১৭,০০০ কোটি টকাৰো অধিক মূল্যৰ ঔষধ বিতৰণ কৰা হৈছে, যাৰ ফলত ৰোগীসকলৰ মুঠ সঞ্চয় প্ৰায় ৮,৪০০ কোটি টকা হৈছে।

• ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযানৰ অধীনত বিনামূলীয়া ৰোগ নিৰ্ণয় সেৱা উদ্যোগে উপ-কেন্দ্ৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি জিলা চিকিৎসালয়লৈকে ৰাজহুৱা স্বাস্থ্য ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিটো পৰ্যায়তে পৰীক্ষা, এক্স-ৰে, তেজৰ পৰীক্ষা বিনামূলীয়া কৰে, যাৰ ভিতৰত ৰক্তবিজ্ঞান, ৰেডিঅ’লজি, জৈৱ-ৰসায়ন আৰু অন্যান্য ক্ষেত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত।

> ৰাজহুৱা স্বাস্থ্য সেৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ সকলো পৰ্যায়তে ৰোগ নিৰ্ণয় সেৱা বিনামূলীয়াকৈ প্ৰদান কৰা হয়।

• উপ-কেন্দ্ৰত ১৪টা পৰীক্ষা।
• প্ৰাথমিক স্বাস্থ্য কেন্দ্ৰত ৬৩টা।
• সম্প্ৰদায়িক স্বাস্থ্য কেন্দ্ৰত ৯৭টা।
• উপ-জিলা চিকিৎসালয়ত ১১১টা।
• জিলা চিকিৎসালয়ত ১৩৪টা পৰীক্ষা।

মানুহৰ ওচৰলৈ সেৱা লৈ যোৱা: ডিজিটেল স্বাস্থ্য আৰু টেলিমেডিচিন

• ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় টেলিমেডিচিন প্লেটফৰ্ম eSanjeevani-এ ২০১৯ চনত আৰম্ভ হোৱাৰ পৰা ৪৯ কোটিৰো অধিক পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰিছে (১১ আগষ্ট ২০২৬লৈ)। ২.৪ লাখৰো অধিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদানকাৰী এতিয়া এই প্লেটফৰ্মত আছে।
• ২০২২ চনৰ অক্টোবৰত আৰম্ভ কৰা Tele-MANAS—দেশজুৰি উপলব্ধ ১৪৪১৬ নম্বৰৰ এটা টোল-ফ্ৰী হেল্পলাইন হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল, যিয়ে বিস্তৃত মানসিক স্বাস্থ্য সেৱা আগবঢ়ায়।
• ই সকলো ৩৬খন ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত ২০টা ভাষাত কাৰ্যক্ষম হৈ আছে। সেৱাটো আৰম্ভ হোৱাৰ পৰা ৫৩টা Tele-MANAS কোষ আৰু ২৩টা পৰামৰ্শদান প্ৰতিষ্ঠানৰ জৰিয়তে ইতিমধ্যে ৪৩.৬৪ লাখ কল লাভ কৰিছে (১১ আগষ্ট ২০২৬লৈ)।
• ২০২১ চনত আৰম্ভ হোৱা i-DRONE সেৱাই ড্ৰোনৰ জৰিয়তে ঔষধ আৰু টিকা প্ৰদান কৰি আছে। ৬৫টা স্বাস্থ্যসেৱা কেন্দ্ৰৰ জৰিয়তে ৭,৭০০ কিলোমিটাৰ দূৰত্ব অতিক্ৰম কৰি ২২,০০০টা ঔষধ প্ৰদান কৰা হৈছে।
• কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাও এতিয়া স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদানৰ সৈতে সংযুক্ত হৈছে। ২০২৩ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা ২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰলৈ ২৮.২ কোটি ই-সঞ্জীৱনী পৰামৰ্শ কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা-সক্ষম ক্লিনিকেল সিদ্ধান্ত সহায়ক ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত হৈছিল, যিয়ে চিকিৎসকসকলক বাস্তৱ-সময়ৰ ক্লিনিকেল সতৰ্কবাণী প্ৰদান কৰিছিল।

ভাৰতৰ প্ৰয়োজনীয় স্বাস্থ্যসেৱা কৰ্মশক্তি গঢ়ি তোলা

• যোৱা ১২ বছৰত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা দুগুণতকৈ অধিক হৈছে—৩৮৭খনৰ পৰা ৮১৮খন এল’পেথিক চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়লৈ (২০২৫-২০২৬লৈ)।
• ২০১৪ চনৰ পৰা ১২খন নতুন এইমছ কাৰ্যক্ষম কৰা হৈছে। এতিয়া মুঠ ২৩খন এইমছ আছে।
• ২০২৫-২৬লৈ এমবিবিএছ আৰু পিজি আসনৰ সংখ্যা ক্ৰমে ১,২৮,৯৭৬ আৰু ৮৫,৮২২লৈ বৃদ্ধি পাইছে।
• নাৰ্ছিং ক্ষেত্ৰখনেও সমান গুৰুত্ব লাভ কৰিছে। ১৫৭খন নতুন নাৰ্ছিং মহাবিদ্যালয় স্থাপন কৰা হৈছে, যাৰ ফলত বছৰি প্ৰায় ১৫,৭০০জন নাৰ্ছিং স্নাতক সংযোজন হ’ব।

>  ২০২৫ চনৰ জুনলৈ BSc নাৰ্ছিং আসন ৫৩% বৃদ্ধি পাই ১,২৭,২৯০লৈ আৰু AMC নাৰ্ছিং আসন ৩৯% বৃদ্ধি পাই ১৪,৯৮৬লৈ উপনীত হৈছে।

বিকল্প স্বাস্থ্যসেৱা

আধুনিক চিকিৎসাৰ লগতে চৰকাৰে পৰম্পৰাগত স্বাস্থ্যসেৱা ব্যৱস্থাসমূহক ৰাজহুৱা স্বাস্থ্য কাঠামোৰ সৈতে আনুষ্ঠানিকভাৱে সংহত কৰিছে। ২০১৪ চনৰ নৱেম্বৰত গঠন কৰা আয়ুষ মন্ত্ৰালয়ে পৰম্পৰাগত চিকিৎসা পদ্ধতিসমূহক ভাৰতৰ স্বাস্থ্য ব্যৱস্থাৰ এক সক্ৰিয় অংশ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। আয়ুষৰ অৰ্থ হৈছে—আয়ুৰ্বেদ, যোগ আৰু প্ৰাকৃতিক চিকিৎসা, ইউনানি, সিদ্ধ, সোয়া ৰিগপা আৰু হোমিঅ’পেথী।

• ২০২৫ চনৰ মে’লৈ দেশত ৯৪২টা আয়ুষ প্ৰতিষ্ঠান আছে।
• আয়ুষ গ্ৰীড হৈছে পৰম্পৰাগত চিকিৎসা আৰু আধুনিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদানৰ মাজৰ ভাৰতৰ ডিজিটেল সংযোগ, যিয়ে আয়ুষক অধিক সহজলভ্য, সংহত আৰু ভৱিষ্যত প্ৰস্তুত কৰি তুলিছে। এই আয়ুষ গ্ৰিডে দেশজুৰি সকলো আয়ুষ চিকিৎসালয় আৰু পৰীক্ষাগাৰক ডিজিটেলভাৱে সংযোগ কৰিব।

তথ্যসূত্ৰঃ

স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ মন্ত্ৰালয়

https://aam.mohfw.gov.in/

https://abdm.gov.in/

https://dashboard.nha.gov.in/public/

https://esanjeevani.mohfw.gov.in/#/

https://nhm.gov.in/index1.php?lang=1&level=2&sublinkid=824&lid=220

https://nhm.gov.in/index1.php?lang=1&level=2&sublinkid=1218&lid=192

https://pmndp.mohfw.gov.in/en

https://telemanas.mohfw.gov.in/telemanas-dashboard/#/

https://idrone.icmr.org.in/about/

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1945739&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2258300&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2294278&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2290627&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2292344&reg=5&lang=1

https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=147093&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2286947&reg=48&lang=2

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jan/doc202611749801.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2275402&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2243768&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2254227&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2286948&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2176322&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2246069&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2190300&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2292343&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2224522&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1919985&reg=3&lang=2

আয়ুষ মন্ত্ৰালয়

https://www.ayush.gov.in/

ৰাষ্ট্ৰসংঘ

https://www.unicef.org/india/press-releases/un-report-highlights-great-strides-india-ander-five-child-survival

পিআইবি বেকগ্ৰাউণ্ডাৰ

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=158798&ModuleId=3&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2241066&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2244661&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2124334&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2227410&reg=3&lang=1

সকলোৰে বাবে সুলভ আৰু সহজলভ্য স্বাস্থ্যসেৱা

*****

পিআইবি গৱেষণা

RR

(तथ्य सामग्री आईडी: 150879) आगंतुक पटल : 8