Infrastructure
খনি আৰু খনিজ (উন্নয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ) সংশোধনী বিধেয়ক, ২০২৬
प्रविष्टि तिथि:
13 AUG 2026 15:52 PM
খনিজ কৰ আৰোপত নিশ্চিয়তা আৰু একৰূপতা
খনিজ নিয়ন্ত্ৰণ: এক অৱলোকন
খনিজসমূহ হৈছে শক্তিশালী ভূ-ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব থকা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাকৃতিক সম্পদ। এইসমূহে আন্তঃগাঁথনি, ডিজিটেল ব্যৱস্থা, উৎপাদন, শক্তি সুৰক্ষা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনৈতিক বিকাশত সহায় কৰে। অঞ্চলসমূহৰ মাজত সুষম আৰু বহনক্ষম খনিজ বিকাশ জনস্বাৰ্থ আৰু দীৰ্ঘম্যাদী সমৃদ্ধি আগবঢ়োৱাৰ এক মূল ভিত্তি হিচাপে অব্যাহত আছে।
ভাৰতত খনন কাৰ্য খনি আৰু খনিজ (উন্নয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ) আইন, ১৯৫৭-ৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়। বহল জনস্বাৰ্থৰ বাবে, এই আইনৰ ধাৰা ২-ৰ অধীনত কেন্দ্ৰই খনি নিয়ন্ত্ৰণ আৰু খনিজ বিকাশৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ ৰাখে। খনি আৰু খনিজ (উন্নয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ) সংশোধনী বিধেয়ক, ২০২৬-এ সমগ্ৰ দেশতে খনিজ খণ্ডৰ বাবে এক একৰূপ আৰু সুষম বিত্তীয় কাঠামো সৃষ্টি কৰিবলৈ এই আইনখনত পৰিৱৰ্তন আনিছে। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে নিৰ্ধাৰণ কৰা চৰ্ত/নিষেধাজ্ঞা অবিহনে ৰাজ্য চৰকাৰসমূহে খনিজ অধিকাৰ আৰু খনিজযুক্ত ভূমিৰ ওপৰত কোনো নতুন কৰ আৰোপ কৰাত বাধা আৰোপ কৰা হৈছে। বিধেয়কখন সংসদৰ দুয়োখন সদনে গৃহীত কৰিছে।
সংশোধনৰ প্ৰয়োজনীয়তা
খনি আৰু খনিজ (উন্নয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ) সংশোধনী বিধেয়ক, ২০২৬-এ খনন খণ্ডত বিদ্যমান কৰ আৰু আৰোপৰ কাঠামোৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা তলত উল্লেখ কৰা প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ মোকাবিলা কৰে:
- খনন খণ্ডৰ ওপৰত এক গধুৰ কৰৰ বোজা।
- খনন কাৰ্য আৰম্ভ হোৱাৰ পিছতো কৰ, উপকৰ আৰু অন্যান্য আৰোপৰ অনিশ্চিত প্ৰৱৰ্তন।
- খনিজ উৎপাদন বা প্ৰেৰণৰ ওপৰত একাধিক কৰ, উপকৰ আৰু অন্যান্য আৰোপ।
- ৰাজ্যসমূহৰ মাজত কৰ আৰু অন্যান্য আৰোপৰ অসামঞ্জস্যপূৰ্ণ হাৰ।
- পশ্চাদমুখী প্ৰভাৱৰ সৈতে কৰ, উপকৰ বা আৰোপ আৰোপ।
এই প্ৰত্যাহ্বানসমূহে খনন কাৰ্যৰ লগতে জনস্বাৰ্থৰ ক্ষেত্ৰতো একাধিক সমস্যা সৃষ্টি কৰিছে:
- অত্যধিক বিত্তীয় বোজাই খনন কাৰ্যক বাণিজ্যিকভাৱে অযোগ্য কৰি তুলিছিল, খনিজ নিষ্কাশনক নিৰুৎসাহিত কৰিছিল আৰু কিছুমান ক্ষেত্ৰত খনি বন্ধ হোৱাৰো কাৰণ হৈছিল।
- অতিৰিক্ত আৰু অনিশ্চিত ব্যয়ে ক্ষুদ্ৰ আৰু মজলীয়া পৰ্যায়ৰ খনি পৰিচালকসকলক অসামঞ্জস্যপূৰ্ণভাৱে অধিক প্ৰভাৱিত কৰিছিল।
- উচ্চ আৰু অসম আৰোপণে উদ্যোগসমূহক স্থানীয় যোগান শৃংখল এৰাই চলিবলৈ বাধ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত দুৰ্বল বজাৰ, অধিক পৰিবহন ব্যয় আৰু অধিক প্ৰদূষণৰ সৃষ্টি হৈছিল।
- অধিক ব্যয়বহুল ঘৰুৱা যোগানে পৰ্যাপ্ত স্থানীয় খনিজ সম্পদ থকা সত্ত্বেও অধিক খনিজ আমদানিৰ আশংকা সৃষ্টি কৰিছিল।
- একাধিক আৰু অসামঞ্জস্যপূৰ্ণ কৰৰ ফলত কৰৰ স্তৰীকৃত প্ৰভাৱ আৰু উচ্চ অনুপালন ব্যয়ৰ সৃষ্টি হৈছিল, যাৰ ফলত অৰ্থনৈতিক বিকাশ ধীৰ হৈ পৰিছিল।
- নিষ্কাশন পৰ্যায়ত অত্যধিক কৰৰ বোজাই অৱশেষত সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ ব্যয় বৃদ্ধি কৰে। ইয়াৰ ফলত সাধাৰণ নাগৰিকৰ জীৱন-যাপনৰ ব্যয় বৃদ্ধি পায়।
- পশ্চাদমুখী প্ৰভাৱৰ সৈতে কৰ আৰোপণে আইনী অনিশ্চয়তাৰ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু বিনিয়োগকাৰীৰ আস্থা হ্ৰাস কৰিছিল।
খনিজ নিষ্কাশনৰ ওপৰত যিকোনো বিত্তীয় বোজাই সমগ্ৰ দেশতে এক একৰূপ আৰু সুষম কাঠামো অনুসৰণ কৰিব লাগিব। আৰোপসমূহে কেতিয়াও খনন কাৰ্যৰ অৰ্থনৈতিক মূল্য বা লাভজনকতাক অতিক্ৰম কৰা উচিত নহয়। প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ন্যাসী হিচাপে ৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰাৰ দায়িত্ব আছে। ই সমগ্ৰ ভাৰতত সমন্বিত খনিজ বিকাশ নিশ্চিত কৰিব লাগিব, সম্পদ-চালিত বিকাশৰ অসম, স্থানীয় কেন্দ্ৰসমূহৰ পৰিৱৰ্তে।
বিধেয়কৰ মুখ্য বিধানসমূহ
বিধেয়কখনে খনি আৰু খনিজ (উন্নয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ) আইন, ১৯৫৭-ত লক্ষ্যভিত্তিক সংশোধন কৰে। ইয়াৰ মুখ্য বিধানসমূহ তলত দিয়া ধৰণৰ:
১. খনিজযুক্ত ভূমিৰ ওপৰত কেন্দ্ৰৰ নিয়ন্ত্ৰণ: কেন্দ্ৰই এতিয়া খনিজযুক্ত খনিজ-সামগ্ৰী থকা ভূমিসমূহো নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব। এই ভূমিসমূহ খনি আৰু খনিজ (উন্নয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ) আইন-ৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে নিৰ্ধাৰণ কৰা মাপকাঠী অনুসৰি চিনাক্ত কৰা হ’ব। এইটো খনি নিয়ন্ত্ৰণ আৰু খনিজ বিকাশৰ ওপৰত কেন্দ্ৰৰ নিয়ন্ত্ৰণ ঘোষণা কৰা বিদ্যমান বিধানৰ অতিৰিক্ত।
২. নতুন ধাৰা ৯ ডি (9 D) — ৰাজ্যিক আৰোপৰ সীমা: কোনো ৰাজ্য চৰকাৰে খনিজ অধিকাৰ বা খনিজযুক্ত ভূমিৰ ওপৰত যিকোনো নামেৰে কোনো কৰ, উপকৰ বা অন্যান্য আৰোপ আৰোপ কৰিব নোৱাৰিব। ইয়াৰ ভিতৰত খনিজৰ পৰিমাণ, খনিজৰ মূল্য, ৰয়েল্টি বা আন যিকোনো ভিত্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰা আৰোপ অন্তৰ্ভুক্ত। এনে আৰোপ কেৱল কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে নিৰ্ধাৰণ কৰা চৰ্ত বা নিষেধাজ্ঞা অনুসৰি আৰোপ কৰিব পাৰিব।
৩. অতীতৰ আৰোপৰ ব্যৱহাৰ: সংশোধনী প্ৰযোজ্য হোৱাৰ পূৰ্বে ৰাজ্যই পৰিশোধ নকৰা বা সংগ্ৰহ নকৰা যিকোনো আৰোপ অবৈধ হিচাপে গণ্য হ’ব। অৱশ্যে, এনে আৰম্ভণিৰ পূৰ্বে ইতিমধ্যে জমা কৰা বা আদায় কৰা ধনৰাশি ঘূৰাই দিব নালাগিব।
৪. ধাৰা ১৩ (13)-ৰ অধীনত নিয়ম প্ৰণয়নৰ ক্ষমতা: খনি আৰু খনিজ (উন্নয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ) আইন-ৰ ধাৰা ১৩ সংশোধন কৰি কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক নিয়ম প্ৰণয়নৰ ক্ষমতা প্ৰদান কৰা হৈছে। এই নিয়মসমূহে ৰাজ্য চৰকাৰসমূহে এনে আৰোপ আৰোপ কৰাৰ বাবে চৰ্ত বা নিষেধাজ্ঞা নিৰ্ধাৰণ কৰিব।
বিধেয়কৰ প্ৰভাৱ
বিধেয়কখনে খনিজ খণ্ডৰ বিত্তীয় ব্যৱস্থাত নিশ্চিয়তা, স্থিৰতা আৰু পূৰ্বানুমানযোগ্যতা প্ৰদান কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে। ইয়াৰ ফলত ৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনৈতিক বিকাশে গতি লাভ কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।
|
আগতে
|
এতিয়া
|
|
খনিজযুক্ত ভূমি কেন্দ্ৰৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ পৰিসৰৰ বাহিৰত আছিল।
|
খনিজযুক্ত ভূমি কেন্দ্ৰৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনলৈ অনা হৈছে।
|
|
প্ৰতিখন ৰাজ্যতে খনন কাৰ্যৰ ওপৰত বেলেগ বেলেগ ধৰণে কৰ আৰোপ কৰা হৈছিল।
|
নতুন ধাৰা ৯ ডি (9 D)-ৰ অধীনত একক কেন্দ্ৰ-নিৰ্দেশিত কৰ কাঠামো প্ৰযোজ্য হ’ব।
|
|
খনন কাৰ্য আৰম্ভ হোৱাৰ পিছতো নতুন আৰোপ প্ৰৱৰ্তন কৰিব পৰা গৈছিল।
|
কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে নিৰ্ধাৰণ কৰা চৰ্তৰ বাহিৰে ৰাজ্যসমূহে নতুন আৰোপ আৰোপ কৰিব নোৱাৰিব।
|
|
যিকোনো সময়তে পশ্চাদমুখী কৰ দাবী উত্থাপন কৰিব পৰা গৈছিল।
|
সকলো বাকী থকা পশ্চাদমুখী দাবী এতিয়া অবৈধ ঘোষণা কৰা হৈছে।
|
|
সৰ্বাধিক বোজা ক্ষুদ্ৰ আৰু মজলীয়া খনিৰ ওপৰত পৰিছিল।
|
প্ৰতিজন খনি পৰিচালকে এতিয়া এক ন্যায়সংগত আৰু সমান কাঠামোৰ পৰা লাভান্বিত হ’ব।
|
আগবাঢ়ি যোৱাৰ পথ
বিধেয়কখনে ভাৰতৰ খনিজ শাসন ব্যৱস্থা আধুনিকীকৰণৰ দিশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ চিহ্নিত কৰিছে। এক স্থিৰ আৰু একৰূপ বিত্তীয় ব্যৱস্থা নিশ্চিত কৰি ই খনিজ অন্বেষণ, গুৰুত্বপূৰ্ণ খনিজ সুৰক্ষা আৰু বহনক্ষম সম্পদ বিকাশ শক্তিশালী কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহে বিকশিত ভাৰতৰ দিশত ভাৰতৰ যাত্ৰা আগুৱাই নিয়াত সহায় কৰিব।
তথ্যসূত্ৰ:
ভাৰতৰ সংসদঃ
https://sansad.in/ls/legislation/bills
কয়লা আৰু খনি বিভাগৰ কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয়ঃ
https://x.com/KishanReddyOfc/status/2086816534840905747/photo/1
PDF চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক
***
পিআইবি গৱেষণা
RR
(तथ्य सामग्री आईडी: 150890)
आगंतुक पटल : 10
Provide suggestions / comments