पत्र सूचना कार्यालय

ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ পুনৰুজ্জীৱন

অতীত সংৰক্ষণ, ভৱিষ্যত সমৃদ্ধকৰণ

ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় শক্তিশালীকৰণ

ভাৰতৰ সমৃদ্ধ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যই ইয়াৰ সভ্যতাগত উত্তৰাধিকাৰ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিচয় প্ৰতিফলিত কৰে। ডিজিটেলকৰণ, পৰ্যটন আন্তঃগাঁথনি আৰু সাংস্কৃতিক সংৰক্ষণৰ জৰিয়তে ভাৰতে ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা অধিক শক্তিশালী কৰিছে। চৰকাৰে ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক সম্পদসমূহ সংৰক্ষণ, প্ৰচাৰ আৰু পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহে ৰাষ্ট্ৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় সুৰক্ষিত কৰাৰ লগতে পৰ্যটন, সংযোগ, পৰ্যটকৰ সুবিধা আৰু স্থানীয় অৰ্থনৈতিক বিকাশ শক্তিশালী কৰিছে।

ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ উন্নীতকৰণ

এডপ্ট এ হেৰিটেজ ২.০ (Adopt a Heritage 2.0)

• ‘এডপ্ট এ হেৰিটেজ ২.০ (Adopt a Heritage 2.0)’ আঁচনিখন ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ সংৰক্ষিত কীৰ্তিচিহ্নসমূহত পৰ্যটক-বান্ধৱ সুবিধা বিকশিত আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰাৰ বাবে আৰম্ভ কৰা হৈছিল।
• ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে ‘এডপ্ট এ হেৰিটেজ ২.০’ কাৰ্যসূচীৰ অধীনত মুঠ ৩০খন বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰিত হৈছে।
• গ্ৰহণ কৰা কীৰ্তিচিহ্নসমূহত পৰ্যটকৰ শক্তিশালী অংশগ্ৰহণ নথিভুক্ত কৰা হৈছে, য’ত ২০২৪–২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত মুঠ ১.৩৫৯ কোটি পৰ্যটকৰ আগমন ঘটিছে।

তীৰ্থযাত্ৰা পুনৰুজ্জীৱন আৰু আধ্যাত্মিক, ঐতিহ্য উন্নয়ন অভিযান (Pilgrimage Rejuvenation and Spiritual, Heritage Augmentation Drive - PRASHAD)

• PRASHAD আঁচনিখনে আন্তঃগাঁথনি, পৰিচ্ছন্নতা, সুৰক্ষা আৰু পৰ্যটকৰ সুবিধা উন্নত কৰি তীৰ্থযাত্ৰা আৰু ঐতিহ্যস্থলীসমূহৰ বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।
• মুঠ ৫৪টা প্ৰকল্প ২৮খন ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত অনুমোদিত হৈছে (২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহলৈকে)।
• সম্পূৰ্ণ হোৱা প্ৰকল্প: ৩২টা (২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহলৈকে)
• মুঠ প্ৰকল্প ব্যয়: ১,৭২৬.৭৪ কোটি টকা।

স্বদেশ দৰ্শন

• স্বদেশ দৰ্শন আঁচনিখনে বিষয়ভিত্তিক পৰ্যটন পৰিক্ৰমাসমূহৰ জৰিয়তে এক সংহত পৰ্যটন আন্তঃগাঁথনি বিকশিত কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখে।
• স্বদেশ দৰ্শন আঁচনিৰ অধীনত সামৰি লোৱা ১৫টা বিষয়ভিত্তিক পৰ্যটন পৰিক্ৰমা হৈছে: বৌদ্ধ, উপকূলীয়, মৰুভূমি, পৰিৱেশ, ঐতিহ্য, হিমালয়, কৃষ্ণ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল, ৰামায়ণ, গ্ৰাম্য, আধ্যাত্মিক, তীৰ্থংকৰ, জনজাতীয়, বন্যপ্ৰাণী আৰু সুফী পৰিক্ৰমা।
• ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে মুঠ ৭৬টা প্ৰকল্প অনুমোদিত হৈছে, যাৰ মুঠ বিনিয়োগ ৫,২৯০.৩৩ কোটি টকা।
• সম্পূৰ্ণ হোৱা প্ৰকল্প: ৭৫টা (২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে)।

স্বদেশ দৰ্শন ২.০ৰ অধীনত পৰিক্ৰমাভিত্তিক বিকাশৰ পৰিৱৰ্তে গন্তব্যস্থান-কেন্দ্ৰিক পদ্ধতি গ্ৰহণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।

• এই আঁচনিৰ অধীনত ৫৩টা প্ৰকল্প অনুমোদিত হৈছে, যাৰ মুঠ বিনিয়োগ ২,২০৮.৩১ কোটি টকা। এই প্ৰকল্পসমূহ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ দ্বাৰা ৰূপায়ণৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ত আছে।

প্ৰত্যাহ্বানভিত্তিক গন্তব্যস্থান বিকাশ (Challenge Based Destination Development - CBDD)

• স্বদেশ দৰ্শন ২.০ৰ অধীনত ২০২৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত প্ৰত্যাহ্বানভিত্তিক গন্তব্যস্থান বিকাশ (Challenge Based Destination Development - CBDD) আৰম্ভ কৰা হৈছিল।
• এই আঁচনিখনে প্ৰতিযোগিতামূলক, প্ৰত্যাহ্বান-ভিত্তিক কাঠামোৰ জৰিয়তে বহনক্ষম পৰ্যটন গন্তব্যস্থান বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।
• মূল ক্ষেত্ৰসমূহ: সামগ্ৰিক পৰিকল্পনা, উদ্ভাৱন, সম্প্ৰদায়ৰ অংশগ্ৰহণ আৰু গন্তব্যস্থান বিকাশ।
• মুঠ ৩৮টা প্ৰকল্প অনুমোদিত হৈছে, যাৰ মুঠ বিনিয়োগ ৬৯৭.৯৪ কোটি টকা।

পুৰাতত্ত্ব আৰু কীৰ্তিচিহ্ন সংৰক্ষণ

ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ

• ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ হৈছে ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ পুৰাতাত্ত্বিক গৱেষণা আৰু সংৰক্ষণৰ এক প্ৰধান সংস্থা।
• ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপে সমগ্ৰ দেশত প্ৰায় ৩৮টা পৰিমণ্ডলৰ নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ইয়াৰ কাৰ্যসমূহ সম্পাদন কৰে।
• ই ৩,৬৮৬টা কেন্দ্ৰীয়ভাৱে সংৰক্ষিত কীৰ্তিচিহ্ন সুৰক্ষিত কৰে আৰু শক্তিশালী সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা তথা বৈজ্ঞানিক পুনৰুদ্ধাৰ পদ্ধতিৰ সহায়ত কাম কৰে (২০২৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহলৈকে)।
• সংৰক্ষিত কীৰ্তিচিহ্নসমূহৰ সংৰক্ষণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে ২০২৪–২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত ৩৭৪ কোটি টকা আবণ্টন কৰা হৈছিল।
• যোৱা পাঁচ বছৰত ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপে সমগ্ৰ দেশত পুৰাতাত্ত্বিক প্ৰকল্পৰ বাবে ১২১টা অনুমতি প্ৰদান কৰিছে।

ৰাষ্ট্ৰীয় কীৰ্তিচিহ্ন আৰু প্ৰাচীন কালৰ সামগ্ৰী অভিযান (National Mission on Monuments and Antiquities - NMMA)

• ৰাষ্ট্ৰীয় কীৰ্তিচিহ্ন আৰু প্ৰাচীন কালৰ সামগ্ৰী অভিযান (National Mission on Monuments and Antiquities - NMMA)ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপৰ দ্বাৰা ৰূপায়ণ কৰা হয়।
• NMMA-এ সংৰক্ষণ পৰিকল্পনা আৰু ব্যৱস্থাপনাত সহায় কৰিবলৈ কীৰ্তিচিহ্ন আৰু প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ এক বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় তথ্যভাণ্ডাৰ সৃষ্টি কৰাত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।
• ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে এই অভিযানৰ অধীনত সমগ্ৰ ভাৰতত ১.৮৪ লাখ কীৰ্তিচিহ্ন আৰু ১৭.২০ লাখ প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ নথিভুক্তিকৰণ কৰা হৈছে।

ঐতিহ্য নগৰ বিকাশ আৰু সম্প্ৰসাৰণ যোজনা (Heritage City Development and Augmentation Yojana - HRIDAY)

• HRIDAY-এ ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ সৈতে নগৰ উন্নয়নক একত্ৰিত কৰাৰ লগতে ঐতিহ্য নগৰসমূহৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য সংৰক্ষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।
• এই আঁচনিখনে জলাশয় আৰু সেউজীয়া স্থানৰ পুনৰুজ্জীৱন, স্মাৰ্ট প্ৰযুক্তি আৰু সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ উন্নীতকৰণ, তথা পৰ্যটনৰ জৰিয়তে স্থানীয় জীৱিকাৰ উন্নয়নৰ ওপৰতো গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।
• সামৰি লোৱা হৈছে: সমগ্ৰ ভাৰতৰ ১২খন ঐতিহ্য নগৰ।
• মূল ফলাফল:

> আজমেৰ, অমৰাৱতী আৰু বাদামীত পৰিচ্ছন্নতা, পৰ্যটন আৰু সম্প্ৰদায়ৰ বিকাশ উন্নত কৰা হৈছে।

> অমৃতসৰ, গয়া আৰু বাৰাণসীত ঐতিহ্য পুনৰুজ্জীৱন, অন্তৰ্ভুক্তি আৰু অৰ্থনৈতিক বিকাশক উৎসাহিত কৰা হৈছে।

> ৱাৰাংগল আৰু পুৰীত পৰ্যটন আন্তঃগাঁথনি আৰু জনসাধাৰণৰ সুবিধা উন্নত কৰা হৈছে।

> কাঞ্চীপুৰম আৰু মথুৰাত সুৰক্ষা আৰু নগৰ আন্তঃগাঁথনি শক্তিশালী কৰা হৈছে।

> ভেলাংকানীত পৰিৱেশগত বহনক্ষমতা আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত অগ্ৰগতি লাভ কৰা হৈছে।

> দ্বাৰকাত বিস্তৃত ঐতিহ্য অঞ্চল, শোভাযাত্ৰাৰ পথ, চিচিটিভি নেটৱৰ্ক আৰু বেট দ্বাৰকা দৰ্শন পৰিক্ৰমা বিকশিত কৰা হৈছে।

• সামগ্ৰিক প্ৰভাৱ: বাসিন্দাসকলৰ জীৱনৰ মান উন্নত কৰাৰ লগতে পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা শক্তিশালী কৰা হৈছে।
• অভিযানৰ সময়সীমা: ৩১ মাৰ্চ ২০১৯ত সমাপ্ত।

ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক সম্পদ পুনৰুদ্ধাৰ

চৰকাৰে ঔপনিৱেশিক শোষণ, বিদেশী দখল আৰু অবৈধ সৰবৰাহৰ জৰিয়তে বিদেশলৈ লৈ যোৱা পৱিত্ৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু প্ৰাচীন সামগ্ৰীসমূহ পুনৰ দেশলৈ অনাৰ প্ৰচেষ্টা অধিক তীব্ৰতৰ কৰিছে।

পৱিত্ৰ ধ্বংসাৱশেষ পুনৰুদ্ধাৰ

প্ৰধান পুনৰুদ্ধাৰ সফলতাসমূহৰ ভিতৰত আছে:

• ভগৱান বুদ্ধৰ পিপ্ৰাহৱা ধ্বংসাৱশেষ ১২৭ বছৰৰ পিছত ২০২৫ চনত ঘূৰাই অনা হয়।
• দেৱী অন্নপূৰ্ণাৰ মূৰ্তি ১০৮ বছৰৰ পিছত ২০২১ চনত কানাডাৰ পৰা পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয়।
• ৰাম, সীতা আৰু লক্ষ্মণৰ ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি ২০২০ চনত ব্ৰিটেইনৰ পৰা ঘূৰাই অনা হয়।
• অষ্ট্ৰেলিয়া, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, ব্ৰিটেইন, জাৰ্মানী, ছিংগাপুৰ আৰু কানাডাৰ পৰাও পৱিত্ৰ আৰু সাংস্কৃতিক সামগ্ৰী ঘূৰাই অনা হৈছে।

পৱিত্ৰ ধ্বংসাৱশেষৰ বিশ্বব্যাপী প্ৰদৰ্শনী

সাংস্কৃতিক আৰু সভ্যতাগত সম্পৰ্ক শক্তিশালী কৰাৰ বাবে ভাৰতে পৱিত্ৰ বুদ্ধ ধ্বংসাৱশেষৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰদৰ্শনী সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে।

• ভিয়েটনাম (২০২৫): ১.৫ কোটিৰো অধিক ভক্তৰ সমাগম।
• কালমিকিয়া, ৰাছিয়া (২০২৫): ৯০,০০০ৰো অধিক পৰ্যটকক আদৰণি জনায়।
• ভূটান (২০২৫): বিশ্ব শান্তি প্ৰাৰ্থনা উৎসৱৰ সময়ত প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত কৰা হয়।
• শ্ৰীলংকা (২০২৬): কলম্বোৰ গংগাৰামায়া মন্দিৰত প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত কৰা হয়।

২০২৬ চনত নতুন দিল্লী আৰু লাডাখতো ঘৰুৱা প্ৰদৰ্শনীৰ আয়োজন কৰা হয়, য’ত পুনৰ একত্ৰিত কৰা পিপ্ৰাহৱা ধ্বংসাৱশেষ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।

প্ৰাচীন কালৰ সামগ্ৰী পুনৰুদ্ধাৰ

• যোৱা পাঁচ বছৰত উদ্ধাৰ কৰা প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ সংখ্যা: ৬১৫টা (৩০ জুন ২০২৬লৈকে)
• পৰীক্ষিত সামগ্ৰী হস্তান্তৰ: সংশ্লিষ্ট সংগঠন আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহক ১১টা।
• প্ৰদৰ্শনৰ বাবে ০৯টা সামগ্ৰী ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় কলা কেন্দ্ৰক ঋণত দিয়া হৈছে, নতুন সংসদ ভৱনত প্ৰদৰ্শনৰ বাবে ০১টা সামগ্ৰী ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়ক আৰু ১৪টা সামগ্ৰী ভাৰতীয় ঐতিহ্য প্ৰতিষ্ঠানক দিয়া হৈছে।

সংগ্ৰহালয় আৰু সাংস্কৃতিক আন্তঃগাঁথনি

সংগ্ৰহালয় অনুদান আঁচনি

• সংগ্ৰহালয় অনুদান আঁচনিয়ে আঞ্চলিক, ৰাজ্যিক আৰু জিলা পৰ্যায়ত নতুন সংগ্ৰহালয় স্থাপন আৰু বৰ্তমানৰ সংগ্ৰহালয়সমূহ শক্তিশালী কৰাৰ বাবে আৰ্থিক সহায় আগবঢ়ায়।
• সহায়ৰ ক্ষেত্ৰসমূহ: আধুনিকীকৰণ, সংগ্ৰহালয়ৰ সংগ্ৰহসমূহৰ ডিজিটেলকৰণ আৰু সংগ্ৰহালয়ৰ পেছাদাৰীসকলৰ দক্ষতা বিকাশ।
• এই আঁচনিৰ অধীনত ভাৰ্চুৱেল সংগ্ৰহালয়, বিষয়ভিত্তিক সংগ্ৰহালয় আৰু ভাৰ্চুৱেল অভিজ্ঞতামূলক সংগ্ৰহালয় (Virtual Experiential Museums - VEMs) বিকাশৰ বাবে বিভিন্ন পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হৈছে।
• যোৱা পাঁচটা বিত্তীয় বৰ্ষত মুঠ অনুমোদিত ধন: ১৮৪.৩৯ কোটি টকা
• যোৱা পাঁচটা বিত্তীয় বৰ্ষত মুঠ ব্যৱহৃত ধন: ১০১.১৯ কোটি টকা

ভাৰতৰ প্ৰথম পুৰাতাত্ত্বিক অভিজ্ঞতামূলক সংগ্ৰহালয়—ৱাডনগৰ, গুজৰাট

• ‘পুৰাতাত্ত্বিক অভিজ্ঞতামূলক সংগ্ৰহালয়’ হৈছে বিশ্বৰ একমাত্ৰ এনে সংগ্ৰহালয়, য’ত ইতিহাস আৰু খনন একেলগে আহি মিলিত হৈছে।
• ১২,৫০০ বৰ্গমিটাৰ এলেকাজুৰি বিস্তৃত এই সংগ্ৰহালয়টো মুঠ ২৯৮ কোটি টকা ব্যয়েৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।
• সংগ্ৰহালয়টোত খাদ্যশস্য, ডি.এন.এ. নমুনা আৰু কংকালৰ অৱশেষকে ধৰি ৫,০০০ৰো অধিক প্ৰত্নসম্পদ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।
• ইয়াত ৪,০০০ বৰ্গমিটাৰৰ মুকলি খননস্থলীও আছে, য’ত ১৬–১৮ মিটাৰ গভীৰতাত থকা পুৰাতাত্ত্বিক অৱশেষ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।
• এটা অভিজ্ঞতামূলক পদপথৰ জৰিয়তে পৰ্যটকসকলে খননৰ সময়ত উদ্ধাৰ কৰা পুৰাতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহ প্ৰত্যক্ষ কৰিব পাৰে।

ইউনেস্কোৰ জৰিয়তে বিশ্বব্যাপী স্বীকৃতি

• যোৱা দশকটোত ভাৰতে বিশ্বব্যাপী ঐতিহ্যৰ স্বীকৃতি যথেষ্ট বৃদ্ধি কৰিছে।
• ভাৰতত এতিয়া ৪৫টা ইউনেস্কো বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ আছে।
• ভাৰতে ২০২৪ চনত নতুন দিল্লীত ৪৬সংখ্যক ইউনেস্কো বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিৰ অধিৱেশন আয়োজন কৰিছিল।

ডিজিটেলকৰণৰ জৰিয়তে জ্ঞান সংৰক্ষণ

সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ ডিজিটেলকৰণ (জ্ঞান ভাৰতম)

জ্ঞান ভাৰতম অভিযান

• এই অভিযান ২০২৫ চনত আৰম্ভ কৰা হৈছিল, যাৰ মূল লক্ষ্য হৈছে ভাৰতৰ পাণ্ডুলিপি ঐতিহ্য সংৰক্ষণ, ডিজিটেলকৰণ আৰু ইয়াৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ বৃদ্ধি কৰা।
• প্ৰযুক্তিৰ সংহতি: দীৰ্ঘম্যাদী সংৰক্ষণ আৰু বিশ্বব্যাপী প্ৰৱেশাধিকাৰৰ বাবে আধুনিক প্ৰযুক্তি গ্ৰহণ কৰা হৈছে।

ৰাষ্ট্ৰীয় পাণ্ডুলিপি সমীক্ষা

• ৰাষ্ট্ৰীয় পাণ্ডুলিপি সমীক্ষা ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত আৰম্ভ কৰা হয়, যাৰ লক্ষ্য হৈছে পাণ্ডুলিপিসমূহ চিনাক্ত কৰা, নথিভুক্ত কৰা আৰু এক বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় তথ্যভাণ্ডাৰ সৃষ্টি কৰা।
• এই সমীক্ষাৰ সময়ত ১.১৯ কোটিৰো অধিক পাণ্ডুলিপিৰ তথ্য লাভ কৰা হৈছে।
• দেশজুৰি ডিজিটেলকৰণ কৰা পাণ্ডুলিপিৰ মুঠ সংখ্যা ৮ লাখৰো অধিক, ইয়াৰে ৪.৪০ লাখৰো অধিক পাণ্ডুলিপি বৰ্তমান জনসাধাৰণৰ প্ৰৱেশাধিকাৰৰ বাবে জ্ঞান ভাৰতম প’ৰ্টেলত উপলব্ধ।
• ডিজিটেলকৰণ আৰু প্ৰৱেশাধিকাৰ সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে ২০২৪–৩১ সময়ছোৱাৰ বাবে ৪৮২.৮৫ কোটি টকাৰ ব্যয়ৰ সৈতে অভিযানটো অনুমোদন কৰা হৈছে।

সংগ্ৰহালয়ৰ সংগ্ৰহসমূহৰ ডিজিটেলকৰণ

• সংস্কৃতি মন্ত্ৰালয়ে মহাৰাষ্ট্ৰৰ পুনেত অৱস্থিত চি-ডেক (C-DAC)ৰ কাৰিকৰী সহযোগিতাত বিকশিত জাটান (JATAN) ছফ্টৱেৰৰ জৰিয়তে সংগ্ৰহালয়ৰ সংগ্ৰহ আৰু আৰ্কাইভসমূহৰ ডিজিটেলকৰণ কৰি আছে।
• সংগ্ৰহালয়সমূহৰ সংগ্ৰহলৈ ডিজিটেল প্ৰৱেশাধিকাৰ প্ৰদানৰ বাবে ‘মিউজিয়ামছ অৱ ইণ্ডিয়া’ প’ৰ্টেলৰ জৰিয়তে এটা ৰাষ্ট্ৰীয় ডিজিটেল ভঁৰাল সৃষ্টি কৰা হৈছে।
• এই প’ৰ্টেলত ৮টা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ সংগ্ৰহালয়, ২টা ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপৰ স্থানীয় সংগ্ৰহালয় আৰু মহাৰাষ্ট্ৰৰ পুনেৰ ড° বাবাচাহেব আম্বেদকাৰ সংগ্ৰহালয়ৰ ডিজিটেলীকৃত সংগ্ৰহ আছে।
• ৪,৮৮,৯৮৩টা প্ৰত্নসম্পদৰ ভিতৰত ৩,৭৫,৭০৭টা প্ৰত্নসম্পদ ডিজিটেলকৰণ কৰি অনলাইনত উপলব্ধ কৰা হৈছে (১৫ জুলাই ২০২৬লৈকে)।

প্ৰযুক্তি-সক্ষম ঐতিহ্য সংৰক্ষণ

ঐতিহ্যৰ নথিভুক্তিকৰণ আৰু সংৰক্ষণ শক্তিশালী কৰিবলৈ LiDAR (পোহৰ চিনাক্তকৰণ আৰু দূৰত্ব নিৰ্ণয়), GIS (ভৌগোলিক তথ্য ব্যৱস্থা)-ভিত্তিক মানচিত্ৰ প্ৰস্তুতকৰণ আৰু ড্ৰোন সমীক্ষাৰ দৰে আধুনিক প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চৰকাৰে সাংস্কৃতিক সম্পদ আৰু ঐতিহ্যৰ তথ্যৰ ডিজিটেলকৰণ, নথিভুক্তিকৰণ আৰু প্ৰৱেশাধিকাৰ বৃদ্ধিৰ ক্ষেত্ৰতো কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) ব্যৱহাৰ কৰি আছে।

সাংস্কৃতিক আৰু জ্ঞান সংৰক্ষণৰ বাবে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ ব্যৱহাৰ

• ভাৰতে ভাষা, পাণ্ডুলিপি আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সংৰক্ষণ কৰাৰ লগতে শিক্ষা আৰু জনসাধাৰণৰ সেৱালৈ প্ৰৱেশাধিকাৰ উন্নত কৰিবলৈ কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা ব্যৱহাৰ কৰি আছে।
• ২০২২ চনত আৰম্ভ ভাষিণী (BHASHINI)-এ ২২টা ভাষা (কণ্ঠ) আৰু ৩৬টা ভাষা (পাঠ) সমৰ্থন কৰে, ইয়াত ৩৫০ৰো অধিক এআই মডেল আৰু ৪ বিলিয়নতকৈ অধিক ভাষা লেনদেন আছে। ই কাশী তামিল সংগমম আৰু মহাকুম্ভ ২০২৫ৰ দৰে অনুষ্ঠানত তাৎক্ষণিক অনুবাদৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিছিল।
• ভাৰতজেন (BharatGen)-এ ২২টা অনুসূচিত ভাষাৰ বাবে এআই মডেল বিকশিত কৰি আছে, আনহাতে আদি-বাণীয়ে সাঁওতালি, ভিলী, মুন্দাৰী আৰু গণ্ডীৰ দৰে জনজাতীয় ভাষাসমূহক ডিজিটেল সংৰক্ষণ আৰু অনুবাদৰ জৰিয়তে সহায় কৰি আছে। আদি-বাণী হৈছে ভাৰতৰ জনজাতীয় ভাষাসমূহ সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ বাবে এক এআই-ভিত্তিক মঞ্চ। ই হিন্দী, ইংৰাজী আৰু জনজাতীয় ভাষাৰ মাজত তাৎক্ষণিক অনুবাদ, কণ্ঠৰ পৰা পাঠলৈ ৰূপান্তৰ, নৱপ্ৰজন্মৰ বাবে ভাষা শিক্ষণ আৰু লোককথা তথা মৌখিক পৰম্পৰাৰ ডিজিটেলকৰণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে।
• অনুবাদিনী, ই-কুম্ভ, এছ.পি.পি.ই.এল., সঞ্চিকা আৰু জ্ঞান-সেতু (Anuvadini, e-KUMBH, SPPEL, Sanchika, and Gyan-Setu)ৰ দৰে মঞ্চসমূহে বহুভাষিক শিক্ষা সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ লগতে বিলুপ্তিৰ সন্মুখীন ভাষা আৰু পৰম্পৰাগত জ্ঞান সংৰক্ষণ কৰি আছে।
• স্বয়মৰ দৰে ডিজিটেল শিক্ষা মঞ্চৰ জৰিয়তে ৫ কোটিৰো অধিক শিক্ষাৰ্থী সংযুক্ত হৈ আছে।

বৈদিক ঐতিহ্য প’ৰ্টেল

• ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় কলা কেন্দ্ৰৰ অধীনত ২০২৩ চনৰ মাৰ্চ মাহত আৰম্ভ কৰা বৈদিক ঐতিহ্য প’ৰ্টেলৰ লক্ষ্য হৈছে ভাৰতৰ বৈদিক জ্ঞান পৰম্পৰা সংৰক্ষণ, নথিভুক্তিকৰণ আৰু ডিজিটেল প্ৰৱেশাধিকাৰ প্ৰদান কৰা।
• সামৰি লোৱা হৈছে: ঋগবেদ, যজুৰ্বেদ, সামবেদ আৰু অথৰ্ববেদৰ পৰম্পৰা।
• ইয়াত বিস্তৃত অডিঅ’-ভিজুৱেল সামগ্ৰী, পাণ্ডুলিপি আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ নথিভুক্তিকৰণ আছে, লগতে ৫০০ ঘণ্টাতকৈ অধিক ৰেকৰ্ডিং এই মঞ্চত সংযোজিত কৰা হৈছে।
• ই বৈদিক শাখা আৰু মৌখিক পৰম্পৰাসমূহ নথিভুক্ত কৰি জীৱন্ত জ্ঞান ব্যৱস্থাসমূহ সংৰক্ষণ কৰে।

ইউনেস্কোৰ স্বীকৃতি:

• বৈদিক মন্ত্ৰোচ্চাৰণৰ পৰম্পৰা ইউনেস্কোৰ অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য হিচাপে স্বীকৃত।
• ঋগ্বেদৰ পাণ্ডুলিপি ইউনেস্কোৰ বিশ্ব স্মৃতি পঞ্জীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণ

ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ ঐতিহ্য অভিযান (National Film Heritage Mission - NFHM)

• ২০১৫ চনত আৰম্ভ কৰা এই অভিযানৰ লক্ষ্য হৈছে ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণ, ডিজিটেলকৰণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ কৰা।
• ই ভাৰতীয় ভাষাসমূহৰ ফিচাৰ চলচ্চিত্ৰ, চুটি চলচ্চিত্ৰ আৰু তথ্যচিত্ৰসমূহ সামৰি লয়।
• ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহলৈকে ১,৪৬৯টা শিৰোনামা, অৰ্থাৎ ৪.৩ লাখ মিনিটৰ চলচ্চিত্ৰ ডিজিটেলকৰণ কৰা হৈছে।
• পুনৰুদ্ধাৰ কৰা চলচ্চিত্ৰসমূহ ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ আৰ্কাইভে সংৰক্ষণ কৰে আৰু ইয়াৰ চৰকাৰী ৱেবছাইটৰ জৰিয়তে চাহিদা অনুসৰি উপলব্ধ কৰা হয়।

ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয় (National Museum of Indian Cinema - NMIC)

• ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয় ২০১৯ চনত ১৪০.৬১ কোটি টকা ব্যয়েৰে উদ্বোধন কৰা হৈছিল।
• ই প্ৰত্নসম্পদ, পুৰণি চলচ্চিত্ৰ সঁজুলি, আলোকচিত্ৰ, স্মাৰক সামগ্ৰী, আন্তঃক্ৰিয়ামূলক প্ৰদৰ্শনী আৰু মাল্টিমিডিয়া প্ৰদৰ্শনৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰ ১০০ বছৰতকৈ অধিক ইতিহাস প্ৰদৰ্শন কৰে।
• পৰ্যটকৰ আগমন: ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত ১৭,০০০ৰো অধিক পৰ্যটক, যিয়ে ইয়াক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক আৰু পৰ্যটন গন্তব্যস্থান হিচাপে ইয়াৰ স্থান অধিক শক্তিশালী কৰিছে।

ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য আগুৱাই নিয়া

ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য হৈছে অতীত, বৰ্তমান আৰু ভৱিষ্যতৰ মাজত এক জীৱন্ত সংযোগ। নিৰন্তৰ সংৰক্ষণ, ডিজিটেলকৰণ, পুনৰুদ্ধাৰ আৰু প্ৰচাৰৰ জৰিয়তে চৰকাৰে এই ঐতিহ্য সুৰক্ষিত কৰাৰ লগতে জনসাধাৰণৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ বিস্তৃত কৰাৰ প্ৰচেষ্টা শক্তিশালী কৰিছে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহে এনে এক ভৱিষ্যত গঢ়ি তোলাত সহায় কৰিব, য’ত ঐতিহ্য প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্মলৈ জ্ঞান, পৰিচয় আৰু প্ৰেৰণাৰ এক গতিশীল উৎস হিচাপে অব্যাহত থাকিব।

তথ্যসূত্ৰ:

সাংস্কৃতিক মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2289399&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2099146&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2242375&reg=3&lang=1

https://www.indianheritage.gov.in/assets/docs/Visitors%20footfall%20at%20the%20Centrally%20Protected%20Ticketed%20Monuments%20under%20ASI%20for%20FY%202023-24.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2286588&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2243793&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2223734&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2286586&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2240543&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2289928&reg=48&lang=2

https://www.myscheme.gov.in/schemes/mgsch

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2236932&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2034457&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2165457&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2288288&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2293807&reg=48&lang=1

পৰ্যটন মন্ত্ৰালয়:

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2041555&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2227369&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2196921&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2150720&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2238959&reg=3&lang=1

https://x.com/tourismgoi/status/1765670310605725718

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2200321&reg=3&lang=1

গৃহ নিৰ্মাণ আৰু নগৰ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়:

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/184/AS397_T4BASb.pdf?source=pqals

গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ঃ

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2093139&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2093525&reg=3&lang=2

তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰালয়:

AS453_KIMPcM.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2201518&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1560338&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2268814&reg=48&lang=2

পিআইবি বেকগ্ৰাউণ্ডাৰ:

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2253199&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=158940&ModuleId=3&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2225474&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2182427&reg=48&lang=2

PDF চাবলৈ ক্লিক কৰক

***

পিআইবি গৱেষণা

RR

(तथ्य सामग्री आईडी: 150906) आगंतुक पटल : 8