पत्र सूचना कार्यालय

উন্নয়নৰ পৰিসৰ সম্প্ৰসাৰণ

গ্ৰাম্য আৰু জনজাতীয় সম্প্ৰদায়ৰ কল্যাণ, অন্তৰ্ভুক্তি আৰু সবলীকৰণ নিশ্চিত কৰা

ভাৰতৰ উন্নয়নৰ কাহিনী এতিয়া গ্ৰাম্য আৰু জনজাতীয় সম্প্ৰদায়সমূহৰ অধিক গভীৰতালৈ উপনীত হৈছে, যাৰ ফলত সেৱা লাভৰ সুবিধা, সুযোগ আৰু জীৱনৰ মানৰ ৰূপান্তৰ ঘটিছে। মৌলিক সেৱা আৰু স্থিতিস্থাপক আন্তঃগাঁথনিৰ পৰা জীৱিকা, দক্ষতা, শিক্ষা আৰু আৰ্থিক সুৰক্ষালৈকে বিভিন্ন পদক্ষেপে অন্তৰ্ভুক্তিমূলক বিকাশৰ ভেটি অধিক বিস্তৃত কৰিছে। মহিলা, জনজাতীয় সম্প্ৰদায় আৰু দুৰ্বল গোটসমূহৰ বাবে কেন্দ্ৰিত প্ৰচেষ্টাই মৰ্যাদা আৰু সবলীকৰণৰ পথ অধিক শক্তিশালী কৰিছে। এই পদক্ষেপসমূহে অধিক বিস্তৃত সুযোগ, শক্তিশালী সম্প্ৰদায় আৰু অধিক সমতাপূৰ্ণ উন্নয়নৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য ভাৰতক নতুন ৰূপ দিছে।

কল্যাণ প্ৰদানৰ পৰা বিকেন্দ্ৰীকৃত অংশীদাৰিত্বলৈ

• গ্ৰাম পঞ্চায়তসমূহলৈ প্ৰত্যক্ষ বিত্তীয় হস্তান্তৰ বৃদ্ধি কৰা হৈছে। পঞ্চদশ বিত্ত আয়োগৰ অধীনত (২০২১–২৬) ২.৩৬ লাখ কোটি টকাৰ পৰা ষষ্ঠদশ বিত্ত আয়োগৰ অধীনত (২০২৬–৩১) ৪.৩৫ লাখ কোটি টকা কৰা হৈছে।
• গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় বাজেট ২০১৬–১৭ চনৰ ৮৭,৭৬৫ কোটি টকাৰ পৰা ২০২৬–২৭ চনত ২.৭৩ লাখ কোটি টকা কৰা হৈছে।
• জনজাতীয় পৰিক্ৰমাৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় বাজেট ২০১৬–১৭ চনৰ ₹৪,৮২৬ কোটিৰ পৰা ২০২৬–২৭ চনত ১৫,৪২১.৯৭ কোটি টকা কৰা হৈছে।

মৰ্যাদাৰ ভেটি: মৌলিক প্ৰয়োজনীয়তাৰ সাৰ্বজনীন প্ৰৱেশাধিকাৰ

জল জীৱন অভিযান

• ঘৰুৱা নল-সংযোগযুক্ত পানীৰ আৱৰণ ২০১৯ চনৰ আগষ্ট মাহত ৩.২৩ কোটিৰ পৰা ২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ ১৫.৯১ কোটিৰো অধিক হৈছে।
• ২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ, ‘হৰ ঘৰ জল’ অভিযানৰ অধীনত ২.৮৯ লাখ গাঁৱে ১০০% নল-সংযোগযুক্ত পানীৰ আৱৰণৰ প্ৰতিবেদন দিছে।

স্বচ্ছ ভাৰত অভিযান–গ্ৰামীণ

• ২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ ১২.১৯ কোটিৰো অধিক ব্যক্তিগত পৰিয়ালৰ শৌচালয় নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।
• ২০১৯ চনত ভাৰতক মুকলি স্থানত শৌচমুক্ত হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল।
• ২০২৬ চনৰ ১১ আগষ্টলৈ ১,২৮৮ৰো অধিক গোবৰ্ধন জৈৱগেছ প্ৰকল্প কাৰ্যক্ষম হৈ আছে, যি ২০১৮–১৯ বিত্তীয় বৰ্ষৰ ১৪টা প্ৰকল্পৰ তুলনাত যথেষ্ট বৃদ্ধি।

প্ৰধানমন্ত্ৰী উজ্জ্বলা যোজনা

২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ দৰিদ্ৰ সীমাৰেখাৰ তলৰ পৰিয়ালৰ মহিলাসকলক ১০.৫৭ কোটিৰো অধিক বিনামূলীয়া এলপিজি সংযোগ প্ৰদান কৰা হৈছে।

ভাৰতত মুঠ এল.পি.জি. সংযোগৰ সংখ্যা ২০১৪ চনৰ ১৪.৫২ কোটিৰ পৰা ২০২৬ চনত ৩৩.৩৯ কোটি লৈ বৃদ্ধি পাইছে।

সাৰ্বজনীন গাঁও বৈদ্যুতিকৰণ

• প্ৰধানমন্ত্ৰী সহজ বিজুলী হৰ ঘৰ যোজনা (PM Sahaj Bijli Har Ghar Yojana - SAUBHAGYA)ৰ অধীনত সমগ্ৰ ভাৰতত ১০০% ইচ্ছুক পৰিয়ালৰ বৈদ্যুতিকৰণ ২০১৯ চনৰ মাৰ্চলৈ সম্পূৰ্ণ কৰা হৈছিল।
• দীনদয়াল উপাধ্যায় গ্ৰাম জ্যোতি যোজনাৰ অধীনত ২০২৫ চনৰ ভিতৰত ১০০% গাঁও বৈদ্যুতিকৰণ লাভ কৰা হৈছিল।

আয়ুষ্মান ভাৰত

• ২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ ৪৫.৫১ কোটিৰো অধিক আয়ুষ্মান কাৰ্ড জাৰি কৰা হৈছে।
• ২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ ৯৬.৪৩ কোটি আভা (ABHA) একাউণ্ট সৃষ্টি কৰা হৈছে।
• ২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ ১.৮৬ লাখৰো অধিক আয়ুষ্মান আৰোগ্য মন্দিৰ কাৰ্যক্ষম হৈ আছে।

সকলোৰে বাবে খাদ্য সুৰক্ষা

• প্ৰধানমন্ত্ৰী গৰিব কল্যাণ অন্ন যোজনাই ৮১.৩৫ কোটিৰো অধিক হিতাধিকাৰীক বিনামূলীয়া খাদ্যশস্য প্ৰদান কৰে।
• ২০২৬ চনৰ ২৯ জুলাইলৈ ৰাজহুৱা বিতৰণ ব্যৱস্থা (Public Distribution System - PDS)-ৰ অধীনত ৯৯.৮% ন্যায্য মূল্যৰ দোকান আধাৰ-ভিত্তিক বিতৰণৰ বাবে স্বয়ংক্ৰিয় কৰা হৈছে।
• ২০২৬ চনৰ ২৯ জুলাইলৈ সকলো ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত ৰেচন কাৰ্ড ১০০% ডিজিটেল কৰা হৈছে।
• ২০২৬ চনৰ ২৯ জুলাইলৈ এক দেশ এক ৰেচন কাৰ্ডৰ অধীনত ২২১ কোটিৰো অধিক পোৰ্টেবিলিটি লেনদেন নথিভুক্ত কৰা হৈছে।

সমগ্ৰ শিক্ষা অভিযান (সৰ্ব শিক্ষা অভিযান)

• ২০১৮–১৯ৰ পৰা ২০২৫–২৬ৰ ভিতৰত ৪,০৭৩খন বিদ্যালয় উন্নীত কৰা হৈছে আৰু ১.৪৯ লাখ তথ্য আৰু যোগাযোগ প্ৰযুক্তি আৰু ডিজিটেল পদক্ষেপ ৰূপায়ণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি ২৫,০০০খন বিদ্যালয় দক্ষতা শিক্ষাৰ আওতালৈ অনা হৈছে।
• ৯৭.৩% বিদ্যালয়ত কাৰ্যক্ষম মহিলা অনাময় সুবিধা আছে।
• প্ৰাথমিক বিদ্যালয় পৰ্যায়ত ছাত্ৰী বিদ্যালয় ত্যাগৰ হাৰ ২০১৩–১৪ চনৰ ৪.৬%ৰ পৰা ২০২৫–২৬ চনত ০.১% লৈ হ্ৰাস পাইছে। মাধ্যমিক পৰ্যায়ত এই হাৰ ২০১৩–১৪ চনৰ ১৪.৫%ৰ পৰা ২০২৫–২৬ চনত ৮% লৈ হ্ৰাস পাইছে।

অৰ্থনৈতিকভাৱে দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বাবে সংৰক্ষণ আৰু উন্নত নামভৰ্তিৰ স্তৰ

• ২০১৯ চনত বিদ্যমান অনুসূচিত জাতি, অনুসূচিত জনজাতি আৰু অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণীৰ সংৰক্ষণৰ বাহিৰৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে ১০% অৰ্থনৈতিকভাৱে দুৰ্বল শ্ৰেণী (EWS) সংৰক্ষণ প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই সিদ্ধান্তই সাধাৰণ শ্ৰেণীৰ অৰ্থনৈতিকভাৱে বঞ্চিত ব্যক্তিসকলক লাভান্বিত কৰে।
• ২০২৫–২৬ চনত মুঠ নামভৰ্তি অনুপাত (Gross Enrollment Ratio - GER) প্ৰাথমিক পৰ্যায়ত ৮৯.৪ আৰু মাধ্যমিক পৰ্যায়ত ৮১.৫ হিচাপে নথিভুক্ত কৰা হৈছিল। উচ্চতৰ মাধ্যমিক পৰ্যায়ত জিইআৰ ২০২৫–২৬ চনত ৬১.৭ লৈ বৃদ্ধি পাইছে, যি ২০১৪–১৫ চনত ৪৬.৪ আছিল।

বেটী বচাও বেটী পঢ়াও

মাধ্যমিক পৰ্যায়ত (শ্ৰেণী ৯–১০) ছাত্ৰীসকলৰ মুঠ নামভৰ্তি অনুপাত (Gross Enrollment Ratio - GER) ২০১৪–১৫ চনৰ ৭৫.৫%ৰ পৰা ২০২৫–২৬ চনত ৮৩.৪% লৈ বৃদ্ধি পাইছে।

কস্তুৰবা বালিকা বিদ্যালয় আৰু পি.এম. ই-বিদ্যা

• অনুমোদিত বিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ২০১৪–১৫ চনৰ ৩,৬০৯খনৰ পৰা ২০২৪–২৫ চনত ৫,৬৩৯খনলৈ বৃদ্ধি পাইছে। ২০২৪–২৫লৈ কাৰ্যক্ষম কে.জি.বি.ভি.ৰ সংখ্যা ৫,১৩৩খন।
• নামভৰ্তিৰ সংখ্যা ২০১৪–১৫ চনৰ ৩.৫২ লাখৰ পৰা ২০২৪ চনত ৭.১১ লাখলৈ বৃদ্ধি পাইছে।
• স্বয়ম প’ৰ্টেল (ভাৰতৰ নিজস্ব বৃহৎ মুকলি অনলাইন পাঠ্যক্ৰম মঞ্চ)ত ২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ ৬.৫ কোটিৰো অধিক নামভৰ্তি হৈছে।
• ২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ দীক্ষাত ২.৩৫ কোটি পঞ্জীয়নভুক্ত ব্যৱহাৰকাৰী আছে।

ভেটি শক্তিশালী কৰা: আন্তঃগাঁথনি আৰু সংযোগ

প্ৰধানমন্ত্ৰী আৱাস যোজনা–গ্ৰামীণ (Pradhan Mantri Awaas Yojana Grameen – PMAY-G)

• PMAY-G-ৰ অধীনত ৩.৯১ কোটিৰো অধিক ঘৰ অনুমোদন কৰা হৈছে আৰু ৩.১৩ কোটি ঘৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হৈছে (২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ)।

প্ৰধানমন্ত্ৰী গ্ৰাম সড়ক যোজনা

• ২০২৬ চনৰ জুনলৈ ৯৯.৬% যোগ্য বসতিপ্ৰধান অঞ্চলক সকলো বতৰতে চলাচল কৰিব পৰা পথৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে।
• সম্পূৰ্ণ হোৱা পথৰ দৈৰ্ঘ্য ২০০০ চনৰ মে’–২০১৪ চনৰ মে’ৰ ভিতৰত ৩.৮৬ লাখ কিলোমিটাৰৰ পৰা ২০১৪ চনৰ মে’–২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ ৪.১৩ লাখ কিলোমিটাৰলৈ বৃদ্ধি পাইছে।
• ২০১৪ চনৰ মে’–২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণ হোৱা দলঙৰ সংখ্যা ৪৮৪ৰ পৰা ১০,৪০৪লৈ বৃদ্ধি পাইছে।

গ্ৰাম্য পঞ্চায়তৰ ডিজিটেলকৰণ

• ভাৰতনেটৰ অধীনত ২০২৬ চনৰ মে’লৈ ২.১৯ লাখ গ্ৰাম পঞ্চায়ত সংযুক্ত কৰা হৈছে।
• ই-গ্ৰামস্বৰাজৰ জৰিয়তে ২০২৬ চনৰ জুনলৈ ৩ লাখ কোটি টকাৰো অধিক পৰিশোধ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা হৈছে।
• ২০২৬ চনৰ জুনলৈ ১.২৮ লাখৰো অধিক গ্ৰাম পঞ্চায়তে সভাৰ সাৰাংশ প্ৰস্তুত কৰাৰ বাবে সভাসাৰ ব্যৱহাৰ কৰি আছে।

সমৃদ্ধিৰ পথ: জীৱিকা, দক্ষতা আৰু আৰ্থিক সুৰক্ষা

দীনদয়াল অন্ত্যোদয় যোজনা–ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য জীৱিকা অভিযান (Deendayal Antyodaya Yojana - National Rural Livelihoods Mission - DAY-NRLM)

• ২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ ১০.১৯ কোটি পৰিয়ালক ৯৪.৪৬ লাখ স্ব-সহায়ক গোটত সংগঠিত কৰা হৈছে।
• ২০২৬ চনৰ ২৯ জুলাইলৈ ৩.৪৬ কোটি লাখপতি দিদি সৃষ্টি কৰা হৈছে।

আঁচনিৰ অন্তিম প্ৰান্তলৈ প্ৰদান নিশ্চিত কৰাত সম্প্ৰদায়িক সম্পদ ব্যক্তিসকলৰ ভূমিকা

• ৯ লাখৰো অধিক সম্প্ৰদায়িক সম্পদ ব্যক্তি বৰ্তমান সক্ৰিয় হৈ আছে, যিয়ে কৃষি, বেংকিং, বীমা আৰু পুষ্টিৰ দৰে বিষয়ভিত্তিক ক্ষেত্ৰত সেৱা আগবঢ়াইছে।
• ইয়াৰ ভিতৰত ৫০,৫৪৮ৰো অধিক বেংক সখী, ১.৯১ লাখ কৃষি সখী, ২,০১২ মৎস্য সখী আৰু ১.৭০ লাখ পশু সখী অন্তৰ্ভুক্ত।

স্ব-সহায়ক উদ্যোগী মাৰ্ট (Self-Help Entrepreneur Mart - SHE-Mart)-ৰ পৰিচয়

• ২০২৬–২৭ চনৰ কেন্দ্ৰীয় বাজেটত ঘোষণা কৰা এই পদক্ষেপৰ লক্ষ্য হৈছে ১ কোটি মহিলাক লাভান্বিত কৰা।
• ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে স্ব-সহায়ক গোটৰ পৰিৱেশত মহিলাসকলৰ বাবে সম্প্ৰদায়ৰ মালিকানাধীন খুচুৰা বিক্ৰী স্থান সৃষ্টি কৰা।

দীনদয়াল উপাধ্যায় গ্ৰামীণ কৌশল্য যোজনা

• প্ৰশিক্ষণপ্ৰাপ্ত প্ৰাৰ্থীৰ সংখ্যা ২০১৪–১৫ চনৰ ৪৩,০৩৮ৰ পৰা ২০২৬ চনৰ ১১ আগষ্টলৈ ১৮.৪৫ লাখলৈ বৃদ্ধি পাইছে।
• নিযুক্তি লাভ কৰা প্ৰাৰ্থীৰ সংখ্যা ২০১৪–১৫ চনৰ ২১,৪৪৬ৰ পৰা ২০২৬ চনৰ ১১ আগষ্টলৈ ১২.৩৫ লাখলৈ বৃদ্ধি পাইছে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী কৌশল বিকাশ যোজনা

• আৰম্ভণিৰ পৰা ২০২৬ চনৰ জুনলৈ ১.৬৪ কোটিৰো অধিক যুৱকে দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছে।

বিকশিত ভাৰত–নিযুক্তি আৰু জীৱিকাৰ নিশ্চয়তা অভিযান (গ্ৰামীণ)

• ২০০৬–০৭ বিত্তীয় বৰ্ষৰ পৰা ২০১৩–১৪ বিত্তীয় বৰ্ষলৈ মুঠ সৃষ্টি হোৱা কৰ্মদিন আছিল ১,৬৬০ কোটি, আনহাতে ২০১৪–১৫ৰ পৰা ২০২৪–২৫ বিত্তীয় বৰ্ষলৈ ই বৃদ্ধি পাই ৩,০২৯ কোটি হৈছে।
• মহিলাৰ অংশগ্ৰহণ ২০১৩–১৪ বিত্তীয় বৰ্ষৰ ৪৮%ৰ পৰা ২০২৪–২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত ৫৮.১৯%লৈ বৃদ্ধি পাইছে।

ই–শ্ৰম প’ৰ্টেল

• পঞ্জীয়নৰ সংখ্যা ২০২১ চনৰ ডিচেম্বৰত ১৪.৪০ কোটিৰ পৰা ২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ ৩১.৮৭ কোটি লৈ বৃদ্ধি পাইছে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী বিশ্বকৰ্মা যোজনা

• ২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ ৩০ লাখৰো অধিক পৰম্পৰাগত শিল্পী পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে।
• ২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ ২৪.৩২ লাখ শিল্পীয়ে দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছে আৰু ১৭.৭০ লাখে সঁজুলি লাভ কৰিছে।

পিএম স্বনিধি

• হিতাধিকাৰীৰ সংখ্যা ২০২১ চনৰ নৱেম্বৰৰ ২৬.৩৭ লাখৰ পৰা ২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ ৭৮.১৭ লাখলৈ বৃদ্ধি পাইছে।
• ২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ ১৮,৯৭১.১৮ কোটি টকাৰ ঋণ বিতৰণ কৰা হৈছে। ৪৬% হিতাধিকাৰী মহিলা।

প্ৰধানমন্ত্ৰী মুদ্ৰা যোজনা

• অনুমোদিত ঋণৰ মুঠ সংখ্যা ২০১৬ চনৰ ৩.৪৯ কোটিৰ পৰা ২০২৬ চনৰ জুলাইলৈ ৫৯.১৪ কোটিৰো অধিকলৈ বৃদ্ধি পাইছে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী জন ধন যোজনা

• হিতাধিকাৰীৰ সংখ্যা ২০১৫ চনৰ আগষ্টত ১৭.৯ কোটিৰ পৰা ২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ ৫৮.৯০ কোটি লৈ বৃদ্ধি পাইছে।

সামাজিক সুৰক্ষাৰ পৰিসৰ সম্প্ৰসাৰণ

• ৰাষ্ট্ৰীয় পেঞ্চন ব্যৱস্থাৰ অধীনত হিতাধিকাৰীৰ সংখ্যা ২০১৬–১৭ চনৰ ১.০৫ কোটিৰ পৰা ২০২৫–২৬ চনত ২.১৭ কোটিলৈ বৃদ্ধি পাইছে।
• অটল পেঞ্চন যোজনাৰ অধীনত হিতাধিকাৰীৰ সংখ্যা ২০১৬–১৭ চনৰ ৪৮.৮০ লাখৰ পৰা ২০২৬ চনৰ জুনলৈ ৯.২৯ কোটি লৈ বৃদ্ধি পাইছে।
• ২০২৬ চনৰ জুলাইলৈ প্ৰধানমন্ত্ৰী জীৱন জ্যোতি বীমা যোজনাৰ অধীনত ২৭.৯০ কোটি লোক সামৰি লোৱা হৈছে।
• ২০২৬ চনৰ ১ জুলাইলৈ প্ৰধানমন্ত্ৰী সুৰক্ষা বীমা যোজনাৰ অধীনত ৫৮.৭৮ কোটি লোক সামৰি লোৱা হৈছে।
• ২০২৬ চনৰ জুলাইলৈ প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰম যোগী মান–ধন যোজনাৰ অধীনত ৫৪ লাখৰো অধিক অসংগঠিত খণ্ডৰ শ্ৰমিক পঞ্জীয়নভুক্ত হৈছে।

সমন্বিত পদক্ষেপৰ জৰিয়তে জনজাতীয় উন্নয়ন ত্বৰান্বিত কৰা

প্ৰধানমন্ত্ৰী জনজাতি আদিবাসী ন্যায় মহা অভিযান (Pradhan Mantri Janjati Adivasi Nyaya Maha Abhiyan - PM-JANMAN)

• ২০২৬ চনৰ ৫ আগষ্টলৈ ৫৪০টা বন ধন বিকাশ কেন্দ্ৰ অনুমোদন কৰা হৈছে, যাৰ দ্বাৰা বিশেষভাৱে দুৰ্বল জনজাতীয় গোটৰ ৪৬,০৪২জন লোক লাভান্বিত হৈছে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী জনজাতীয় বিকাশ অভিযান (Pradhan Mantri Janjatiya Vikas Mission -  PM-JVM)

• ২০২৬ চনৰ আগষ্টলৈ ৪,১৭২টা বন ধন বিকাশ কেন্দ্ৰ অনুমোদন কৰা হৈছে, যাৰ দ্বাৰা এই আঁচনিৰ অধীনত ১২.৪৮ লাখ জনজাতীয় লোক লাভান্বিত হৈছে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী জনজাতীয় উন্নত গ্ৰাম অভিযান (Pradhan Mantri Janjatiya Unnat Gram Abhiyan - PM-JUGA)

• ই ১৭টা মন্ত্ৰালয়ৰ প্ৰচেষ্টাক একত্ৰিত কৰে আৰু জনজাতি-অধ্যুষিত গাঁও আৰু বিশেষভাৱে দুৰ্বল জনজাতীয় গোটৰ বসতিসমূহত দীৰ্ঘদিনীয়া ব্যৱধান পূৰণ কৰাত গুৰুত্ব দিয়ে। PM-JUGA-ৰ অধীনত, বিচ্ছিন্ন পদক্ষেপৰ পৰা বিভিন্ন খণ্ড আৰু মন্ত্ৰালয়ৰ মাজত সমন্বিত, অভিযানভিত্তিক ৰূপায়ণলৈ গুৰুত্ব ক্ৰমান্বয়ে স্থানান্তৰিত হৈছে। যোৱা ১২ বছৰত—

> ৭.৬০ লাখ জনজাতীয় ঘৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ কৰা হৈছে আৰু ২৮,৩০৩খন জনজাতীয় গাঁৱে খোৱাপানীৰ সুবিধা লাভ কৰিছে।

> ৫৯,৮১২টা জনজাতীয় পৰিয়াল আৰু ৰাজহুৱা প্ৰতিষ্ঠানত বিদ্যুৎ সংযোগ কৰা হৈছে আৰু জনজাতীয় অঞ্চলত ৬৫৭টা অংগনৱাড়ী কেন্দ্ৰ কাৰ্যক্ষম কৰা হৈছে।

> জনজাতীয় ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে ৬৯২টা ছাত্ৰাবাসো অনুমোদন কৰা হৈছে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী অনুসূচিত জাতি অভ্যুদয় যোজনা (Pradhan Mantri Anusuchit Jaati Abhyuday Yojana - PM-AJAY)

• ২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ ৪.১৬ লাখৰো অধিক অনুসূচিত জাতিৰ ঘৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, ৪.১৭ লাখৰো অধিক অনুসূচিত জাতিৰ পৰিয়ালক স্বাস্থ্য সুৰক্ষা আঁচনিৰ আওতালৈ অনা হৈছে আৰু ৩.৫৭ লাখৰো অধিক অনুসূচিত জাতিৰ পৰিয়ালক ব্যক্তিগত শৌচালয়ৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা হৈছে।
• ২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ ১৭,৫৭৮খন গাঁওক আদৰ্শ গ্ৰাম হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছে।

একলব্য আদৰ্শ আৱাসিক বিদ্যালয় (Eklavya Model Residential Schools - EMRSs)

• কাৰ্যক্ষম বিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ২০১৪–১৫ চনৰ ১২৯খনৰ পৰা ২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ ৫১১খনলৈ বৃদ্ধি পাইছে।
• ২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ EMRSs-সমূহত ১.৬৮ লাখ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ নামভৰ্তি আছে।

পিএম–যশস্বী

• ২০২৪–২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত ২০.৬১ লাখ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে প্ৰি-মেট্ৰিক বৃত্তি আৰু ২৪.৫৩ লাখ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে পোষ্ট-মেট্ৰিক বৃত্তি লাভ কৰিছে।

অনুসূচিত জনজাতিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে বৃত্তি

• ২০২৪ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা ২০২৬ চনৰ ১২ আগষ্টলৈ প্ৰি-মেট্ৰিক বৃত্তি আঁচনিয়ে ২৮.৯৯ লাখৰো অধিক জনজাতীয় ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক লাভান্বিত কৰিছে।
• অনুসূচিত জনজাতিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় ফেল’শ্বিপে ২০২৫–২৬ চনত ২,৯৬১জন গৱেষণা শিক্ষাৰ্থীক সহায় আগবঢ়াইছে। হিতাধিকাৰীৰ ৫৬% মহিলা।

উচ্চ শিক্ষাৰ যুৱ কৃতীসকলৰ বাবে বৃত্তি আঁচনি (Scholarships for Higher Education for Young Achievers Scheme - SHREYAS)

• অনুসূচিত জাতিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে শীৰ্ষ-শ্ৰেণীৰ শিক্ষা আঁচনিৰ জৰিয়তে ২০২৫–২৬ চনত ৮,৫৭১জন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে আই.আই.টি., আই.আই.এম., এন.আই.টি. আৰু এইমছৰ দৰে আগশাৰীৰ প্ৰতিষ্ঠানত অধ্যয়ন কৰাৰ সুবিধা লাভ কৰিছে।

ৰাষ্ট্ৰীয় যান্ত্ৰিকীকৃত অনাময় পৰিৱেশ ব্যৱস্থা কাৰ্যসূচী (National Action for Mechanised Sanitation Ecosystem - NAMASTE)

• ২০২৬ চনৰ জুলাইলৈ ৮৯,৯১৫জন নলা আৰু ছেপ্টিক টেংক শ্ৰমিক আৰু ২.৮১ লাখৰো অধিক আৱৰ্জনা সংগ্ৰাহকক সত্যাপন কৰা হৈছে।

বঞ্চিত-জনজাতিৰ অৰ্থনৈতিক সবলীকৰণ আঁচনি (Scheme for Economic Empowerment of De-Notified Tribes - SEED)

• ২০২৫–২৬ চনত ৪,৪৮৫জন বঞ্চিত-জনজাতিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ শৈক্ষিক সবলীকৰণৰ বাবে ২৬.৭৫ কোটি টকা বিতৰণ কৰা হৈছে।
• ২০২৫–২৬ চনত স্বাস্থ্য উপাদানৰ অধীনত বঞ্চিত-জনজাতিৰ পৰিয়ালসমূহক ৭৩,৫৬৯খন আয়ুষ্মান ভাৰত কাৰ্ড জাৰি কৰা হৈছে।

তথ্যসূত্ৰ

জল শক্তি মন্ত্ৰালয়

https://gobardhan.sbm.gov.in/

https://ejalshakti.gov.in/jjmreport/jjmindia.aspx

https://sbm.gov.in/sbmgdashboard/statesdashboard.aspx

গৃহ নিৰ্মাণ আৰু নগৰ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়

https://pmsvanidhi.mohua.gov.in/Home/PMSDashboard

স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ মন্ত্ৰালয়

https://dashboard.nha.gov.in/public/

https://dashboard.abdm.gov.in/abdm/

https://aam.mohfw.gov.in/

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2294278&reg=48&lang=1

গ্ৰাহক পৰিক্ৰমা, খাদ্য আৰু ৰাজহুৱা বিতৰণ মন্ত্ৰালয়

https://sansad.in/getFile/lsapps/loksabhaquestions/annex/188/AU1711_fUMnpm.pdf?source=lsapps

https://dfpd.gov.in/pradhan-mantri-garib-kalyan-anna-yojana/en

বিত্ত মন্ত্ৰালয়

https://sansad.in/getFile/annex/271/AS91_36800U.pdf?source=pqars

https://pmjdy.gov.in/

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2287200&reg=1&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2287200&reg=48&lang=2

শিক্ষা মন্ত্ৰালয়

https://diksha.gov.in/data/

https://swayam.gov.in/

https://dashboard.udiseplus.gov.in/#

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/1711/AS444.pdf?source=pqals

পিআইবি বেকগ্ৰাউণ্ডাৰ

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=158809&ModuleId=3&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=157341&ModuleId=3&reg=3&lang=1

গ্ৰামোন্নয়ন মন্ত্ৰালয়

https://lokos.dord.gov.in/home#/

https://pmgsy.dord.gov.in/dbweb

https://x.com/MoRD_GoI/status/2063930187511922850

https://dashboard.dord.gov.in/dashboardnew/mgnrega.aspx

https://pmayg.gov.in/netiay/PBIDashboard/PMAYGDashboard.aspx

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2297790&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2288999&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2290658&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2112680&reg=48&lang=2

পঞ্চায়তী ৰাজ মন্ত্ৰালয়

https://x.com/mopr_goi/status/2067496574595575823

শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়

https://eshram.gov.in//dashboard

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2293891&reg=48&lang=1

এম.এছ.এম.ই. মন্ত্ৰালয়

https://pmvishwakarma.gov.in/

জনজাতি পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়

https://pmagy.gov.in/

https://nests.tribal.gov.in/

https://dashboard.tribal.gov.in/

https://dbttribal.gov.in/PrePostRPT.aspx?Ret=VGB==

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2286362&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2209488&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2253348&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2294712&reg=6&lang=1

পেট্ৰলিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়

https://www.pmuy.gov.in/index.aspx

নিটি আয়োগ

https://niti.gov.in/sites/default/files/2026-05/School-Education-System-in-India.pdf

PDF চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

***

পিআইবি গৱেষণা
RR

(तथ्य सामग्री आईडी: 150913) आगंतुक पटल : 119