पत्र सूचना कार्यालय

শক্তিশালী নাৰী, শক্তিশালী ভাৰত

ভাৰতৰ বিকাশৰ কাহিনীক শক্তিশালী কৰি তোলা নাৰী

নাৰীসকল এতিয়া কেৱল হিতাধিকাৰী হৈ থকা নাই, বৰং ভাৰতৰ বিকাশৰ কাহিনীৰ সক্ৰিয় চালিকা শক্তিলৈ পৰিণত হৈছে। জীৱন-চক্ৰভিত্তিক পদক্ষেপসমূহে এতিয়া কন্যা শিশু, স্বাস্থ্য, পুষ্টি, দক্ষতা, উদ্যোগিতা আৰু নেতৃত্বক সামৰি লৈছে। আত্মসহায়ক গোট, উদ্যোগিতা আৰু ডিজিটেল অন্তৰ্ভুক্তিৰ জৰিয়তে বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তি আৰু নেতৃত্বৰ সুযোগ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। অনাময়, বাসগৃহ, পৰিষ্কাৰ ইন্ধন আৰু নলযোগে পানীৰ উন্নত প্ৰৱেশাধিকাৰে নাৰীৰ মৰ্যাদা আৰু সুৰক্ষা বৃদ্ধি কৰিছে। শাসন ব্যৱস্থাত ক্ৰমবৰ্ধমান অংশগ্ৰহণে ৰাষ্ট্ৰ নিৰ্মাণত নাৰীৰ সম্প্ৰসাৰিত ভূমিকাক প্ৰতিফলিত কৰিছে।

আৰম্ভণিসমূহৰ সুৰক্ষা, ভৱিষ্যতৰ লালন-পালন

স্বাস্থ্য সেৱা, পুষ্টি সহায়তা আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক প্ৰসৱ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে মাতৃ আৰু প্ৰাথমিক শৈশৱকালীন যত্ন শক্তিশালী কৰা হৈছে।

বেটী বচাও, বেটী পঢ়াও (Beti Bachao Beti Padhao – BBBP)

• বেটী বচাও, বেটী পঢ়াও (Beti Bachao Beti Padhao – BBBP)-এ হ্ৰাস পাই থকা শিশু লিংগ অনুপাত (Child Sex Ratio – CSR) আৰু নাৰী সবলীকৰণৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহক জীৱন-চক্ৰৰ ধাৰাবাহিকতাৰে সমাধান কৰে।
• ই প্ৰতিষ্ঠানিক প্ৰসৱ, কন্যাসকলৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত নামভৰ্তি, বিদ্যালয় এৰি দিয়াৰ হাৰ হ্ৰাস আৰু প্ৰসৱৰ পূৰ্বৰ যত্নৰ পঞ্জীয়নৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।
• ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিয়াল স্বাস্থ্য সমীক্ষা-৫ (National Family Health Survey-5 – NFHS-5) (২০১৯-২১)-ত প্ৰতি ১,০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ১,০২০ গৰাকী মহিলা লিংগ অনুপাতৰ কথা প্ৰকাশ পাইছিল, যিটো ২০১১ চনৰ লোকপিয়লত প্ৰতি ১,০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৪৩ গৰাকী মহিলা আছিল।

প্ৰধানমন্ত্ৰী মাতৃ বন্দনা যোজনা (Pradhan Mantri Matru Vandana Yojana – PMMVY)

• গৰ্ভৱতী আৰু স্তন্যপান কৰোৱা মহিলাক প্ৰত্যক্ষ লাভ হস্তান্তৰ (Direct Benefit Transfers - DBT) প্ৰদান কৰা এক মাতৃত্বকালীন সুবিধা আঁচনি।
• প্ৰথম জীৱিত সন্তানৰ বাবে মহিলাই দুটা কিস্তিত ₹৫,০০০ লাভ কৰে; দ্বিতীয় সন্তান কন্যা হ’লে ₹৬,০০০ লাভ কৰে।
• পৰিসৰ: ৩১ জুলাই ২০২৬ পৰ্যন্ত ৫.১৩ কোটি হিতাধিকাৰী পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে, ৪.৩৭ কোটি হিতাধিকাৰীক ধন প্ৰদান কৰা হৈছে আৰু মুঠ ২০,৫৭১ কোটি টকা প্ৰদান কৰা হৈছে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী সুৰক্ষিত মাতৃত্ব অভিযান (Pradhan Mantri Surakshit Matritva Abhiyan – PMSMA)

• ই উচ্চ-বিপদজনক গৰ্ভধাৰণৰ বাবে প্ৰতি মাহৰ ৯ তাৰিখে চৰকাৰী স্বাস্থ্য প্ৰতিষ্ঠানত বিনামূলীয়া প্ৰসৱৰ পূৰ্বৰ পৰীক্ষা প্ৰদান কৰে।
• পৰিসৰ: ১৩ আগষ্ট ২০২৬ পৰ্যন্ত ৭.৫০ কোটিৰো অধিক গৰ্ভৱতী মহিলাক পৰীক্ষা কৰা হৈছে; ৮,৮১২ গৰাকী স্বেচ্ছাসেৱক পঞ্জীয়নভুক্ত হৈছে; সমগ্ৰ দেশত ২২,০০০ৰো অধিক প্ৰতিষ্ঠানে PMSMA সেৱা আগবঢ়াইছে।
• ৬.৮৫ কোটিৰো অধিক প্ৰসৱৰ পূৰ্বৰ পৰীক্ষা সম্পন্ন কৰা হৈছে; ১.০৩ কোটি উচ্চ-ঝুঁকিপূৰ্ণ গৰ্ভধাৰণ চিনাক্ত কৰি কেন্দ্ৰীভূত ডিজিটেল অনুসৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।

জননী শিশু সুৰক্ষা কাৰ্যক্ৰম (Janani Shishu Suraksha Karyakram – JSSK)

• JSSK-ৰ অধীনত প্ৰতিগৰাকী গৰ্ভৱতী মহিলাই চৰকাৰী স্বাস্থ্য প্ৰতিষ্ঠানত বিনামূলীয়া প্ৰসৱ, ইয়াৰ ভিতৰত চিজেৰিয়ান অস্ত্ৰোপচাৰো, লগতে বিনামূলীয়া পৰিবহণ, ৰোগ নিৰ্ণয় সেৱা, ঔষধ, তেজ আৰু খাদ্য লাভ কৰাৰ অধিকাৰ লাভ কৰে।
• ২০২৪-২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত: ১.৯৯ কোটিৰো অধিক গৰ্ভৱতী মহিলা আৰু ১৬.৮৫ লাখতকৈ অধিক অসুস্থ শিশুক হিতাধিকাৰী হিচাপে সহায় কৰা হৈছিল।
• ২০১৪-১৫ চনৰ পৰা আঁচনিখনৰ অধীনত ১৮.০৫ কোটিৰো অধিক হিতাধিকাৰীয়ে সহায় লাভ কৰিছে।

ফলাফল

• প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ প্ৰসৱৰ পূৰ্বৰ পৰিদৰ্শন ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিয়াল স্বাস্থ্য সমীক্ষা-৪ (National Family Health Survey-4 – NFHS-4) (২০১৫-১৬)-ৰ ৫৮.৬%ৰ পৰা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিয়াল স্বাস্থ্য সমীক্ষা-৬ (National Family Health Survey-6 – NFHS-6) (২০২৩-২৪)-ত ৭৬.২%লৈ বৃদ্ধি পাইছে।
• চাৰি বা ততোধিক প্ৰসৱৰ পূৰ্বৰ যত্নৰ পৰিদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰা মহিলাৰ হাৰ NFHS-4 (২০১৫-১৬)-ৰ ৫১.২%ৰ পৰা NFHS-6 (২০২৩-২৪)-ত ৬৫.২%লৈ বৃদ্ধি পাইছে।
• ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত প্ৰতিষ্ঠানিক প্ৰসৱ NFHS-4 (২০১৫-১৬)-ৰ ৭৮.৯%ৰ পৰা NFHS-6 (২০২৩-২৪)-ত ৯০.৬%লৈ বৃদ্ধি পাইছে।

শিক্ষা, দক্ষতা আৰু আকাংক্ষামূলক বিকাশ

কন্যাৰ শিক্ষাই এতিয়া প্ৰৱেশাধিকাৰৰ পৰা ধাৰাবাহিকতা, অগ্ৰগতি আৰু পৰিমাপযোগ্য ফলাফলৰ দিশে আগবাঢ়িছে, যাৰ আধাৰ হৈছে ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি ২০২০ (National Education Policy 2020 – NEP 2020)।

• লিংগ অন্তৰ্ভুক্তি পুঁজি (Gender Inclusion Fund): সমগ্ৰ বিদ্যালয় ব্যৱস্থাত সুবিধাবঞ্চিত কন্যাসকলক লক্ষ্য কৰি সহায় প্ৰদান কৰে।
• নমনীয় পথ: বিদ্যালয় এৰি দিয়াৰ হাৰ হ্ৰাস কৰে আৰু বিদ্যালয় তথা মহাবিদ্যালয়ত অব্যাহত অংশগ্ৰহণত সহায় কৰে।
• বহুবিষয়ক বিকল্প: একেটা কাঠামোৰ অধীনত কন্যাসকলক বিভিন্ন শৈক্ষিক বিষয়ৰ প্ৰতি আগ্ৰহ অনুসৰণ কৰিবলৈ সুযোগ দিয়ে।

সমগ্ৰ শিক্ষা আৰু কস্তুৰবা গান্ধী বালিকা বিদ্যালয়সমূহ (Samagra Shiksha & Kasturba Gandhi Balika Vidyalayas – KGBV)

• ভাৰতৰ বিদ্যালয় শিক্ষা ব্যৱস্থা (২০২৫-২৬): সমগ্ৰ দেশত ১৪.৬৭ লাখ বিদ্যালয়, ১.০২ কোটি শিক্ষক আৰু ২৪.৭২ কোটি শিক্ষাৰ্থী।
• বিদ্যালয়ত ছাত্ৰী নামভৰ্তি: ২০২৫-২৬ চনত ১১.৯৬ কোটি ছাত্ৰীৰ নামভৰ্তি।
• KGBVসমূহ: নামভৰ্তি ২০২০-২১ চনৰ ৬.০৭ লাখৰ পৰা ২০২৫-২৬ চনত ৭.৫৮ লাখলৈ বৃদ্ধি পাইছে।

বৃত্তি আৰু বিত্তীয় সহায়

• কেন্দ্ৰীয় খণ্ডৰ বৃত্তি (Central Sector Scholarship): অৰ্থনৈতিকভাৱে দুৰ্বল পৰিয়ালৰ মেধাৱী কন্যাসকলৰ বাবে প্ৰায় ৫০% বৃত্তি সংৰক্ষণ কৰে।
• ৰাষ্ট্ৰীয় স্নাতকোত্তৰ বৃত্তি (National PG Scholarship): নিৰ্বাচিত শিক্ষাৰ্থীসকলক বছৰি ₹১.৫ লাখ প্ৰদান কৰে, যাৰ ভিতৰত প্ৰতি বছৰে ৩,০০০ গৰাকী মহিলাও অন্তৰ্ভুক্ত।
• AICTE প্ৰগতি বৃত্তি (AICTE PRAGATI Scholarship): ২০১৪-১৫ চনৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ১০,০০০টা বৃত্তি আগবঢ়োৱা হৈছে; ২০২৪-২৫ পৰ্যন্ত প্ৰায় ৩৬,০০০ গৰাকী কন্যাই লাভান্বিত হৈছে।
• ফলাফল: উচ্চ শিক্ষাত ছাত্ৰী নামভৰ্তি ২০২১-২২ চনৰ ২.০৭ কোটিৰ পৰা ২০২২-২৩ চনত ২.১৮ কোটিলৈ বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৪-১৫ চনৰ ১.৫৭ কোটি (৩৮.৪%)ৰ পৰা ছাত্ৰী নামভৰ্তিত প্ৰায় ৬০.৩২ লাখ বৃদ্ধি হৈছে।

বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি, অভিযান্ত্ৰিকী আৰু গণিত (STEM) আৰু উচ্চ শিক্ষাত নাৰী

• ডিচেম্বৰ ২০১৯ৰ পৰা বিজ্ঞান জ্যোতি আঁচনি (Vigyan Jyoti Scheme): ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ পৰ্যন্ত ৩০০খন জিলাৰ নৱম-দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ ১.১২ লাখৰো অধিক কন্যাক লাভান্বিত কৰিছে।
• আই.আই.টি. (Indian Institutes of Technology – IITs)/এনআইটি (National Institutes of Technology – NITs)-ত অতিৰিক্ত আসনৰ ব্যৱস্থাই নাৰীৰ অংশগ্ৰহণ ১০%তকৈ কমৰ পৰা ২০%তকৈ অধিকলৈ বৃদ্ধি কৰিছে।
• ২০২৪-২৫ চনত বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি, অভিযান্ত্ৰিকী আৰু গণিত (Science, Technology, Engineering and Mathematics – STEM) বিষয়সমূহৰ বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ ৰাষ্ট্ৰীয় যোগ্যতা পৰীক্ষা-জুনিয়ৰ ৰিচাৰ্চ ফেল’শ্বিপ (University Grants Commission National Eligibility Test-Junior Research Fellowship – UGC NET-JRF) গৱেষকসকলৰ ৫৩%তকৈ অধিক মহিলা আছিল।

দক্ষতা আৰু ডিজিটেল অন্তৰ্ভুক্তি

প্ৰধানমন্ত্ৰী কৌশল বিকাশ যোজনা (Pradhan Mantri Kaushal Vikas Yojana – PMKVY)

PMKVY-এ হ্ৰস্বম্যাদী, উদ্যোগ-সামঞ্জস্যপূৰ্ণ প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰে; হিতাধিকাৰীৰ প্ৰায় ৪৫% মহিলা।

• PMKVY 1.0: ১৯.৮৫ লাখ প্ৰাৰ্থীক প্ৰশিক্ষণ দিয়া হৈছিল।
• PMKVY 2.0: ১.১০ কোটি প্ৰাৰ্থীক প্ৰশিক্ষণ/অভিমুখীকৰণ দিয়া হৈছিল।
• PMKVY 3.0: ৭.৩৭ লাখক প্ৰশিক্ষণ দিয়া হৈছিল।
• PMKVY 4.0: ২৮ লাখতকৈ অধিক প্ৰাৰ্থীক প্ৰশিক্ষণ দিয়া হৈছে, যাৰ ভিতৰত ১৯.৩৬ লাখতকৈ অধিক প্ৰাৰ্থী প্ৰমাণিত হৈছে।

কিশোৰী যুৱতীসকলৰ বাবে বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণৰ জৰিয়তে আকাংক্ষা লালন-পালন (Nurturing Aspirations through Vocational Training for Young Adolescent Girls – NAVYA)

• NAVYA (২০২৫): ১৬-১৮ বছৰ বয়সৰ কন্যাসকলক ডিজিটেল বিপণন, চাইবাৰ সুৰক্ষা আৰু কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা-সক্ষম সেৱাৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়ে, ২৭খন আকাংক্ষামূলক আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলীয় জিলা তথা ১৯খন ৰাজ্যত।
• ২০২৬ চনৰ জুন পৰ্যন্ত: আৰম্ভণিৰ পৰা ১,০৬০ গৰাকী কন্যাক প্ৰশিক্ষণ দিয়া হৈছে।

আয়ুষ্মান ভাৰত

• আয়ুষ্মান ভাৰত প্ৰধানমন্ত্ৰী জন আৰোগ্য যোজনা (Ayushman Bharat Pradhan Mantri Jan Arogya Yojana – AB-PMJAY): নগদবিহীন দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পৰ্যায়ৰ চিকিৎসা সেৱা প্ৰদান কৰে; ১২ আগষ্ট ২০২৬ পৰ্যন্ত ৪৫.৫ কোটি আয়ুষ্মান কাৰ্ড সৃষ্টি কৰা হৈছে, ইয়াৰে ২২.৪৮ কোটি কাৰ্ড মহিলাক প্ৰদান কৰা হৈছে আৰু ৫.২৫ কোটিতকৈ অধিক চিকিৎসালয়ত ভৰ্তিৰ ঘটনা মহিলাৰ আছিল।
• আয়ুষ্মান আৰোগ্য মন্দিৰ (Ayushman Arogya Mandirs): ১২ আগষ্ট ২০২৬ পৰ্যন্ত ১.৮৬ লাখতকৈ অধিক আয়ুষ্মান আৰোগ্য মন্দিৰ কাৰ্যক্ষম হৈ আছে, যিয়ে মহিলাৰ বাবে মাতৃ আৰু প্ৰতিৰোধমূলক স্বাস্থ্যসেৱা আগবঢ়াইছে।
• আয়ুষ্মান ভাৰত ডিজিটেল মিছন (Ayushman Bharat Digital Mission – ABDM): ১২ আগষ্ট ২০২৬ পৰ্যন্ত ১১০ কোটিতকৈ অধিক স্বাস্থ্য ৰেকৰ্ড ডিজিটেলভাৱে সংযুক্ত কৰিছে; ১২ আগষ্ট ২০২৬ পৰ্যন্ত আয়ুষ্মান ভাৰত স্বাস্থ্য একাউণ্ট (Ayushman Bharat Health Account – ABHA)-ৰ ৪৯.৭২% একাউণ্ট মহিলাৰ।

সক্ষম অংগনৱাড়ী আৰু পোষণ ২.০ (Saksham Anganwadi and POSHAN 2.0)

মিছন সক্ষম অংগনৱাড়ী আৰু পোষণ ২.০-এ অপুষ্টিৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া আৰু প্ৰাথমিক শৈশৱকালীন বিকাশ উন্নত কৰাত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ই কেইবাটাও পুষ্টি আৰু অংগনৱাড়ী পদক্ষেপক এক সংহত কাঠামোৰ অধীনলৈ আনে।

• ৩১ জুলাই ২০২৬ পৰ্যন্ত ৮.৯৪ কোটিৰো অধিক হিতাধিকাৰীক সেৱা আগবঢ়োৱা হৈছে, যাৰ ভিতৰত ৬৪.৪৬ লাখতকৈ অধিক গৰ্ভৱতী মহিলা, ৪৫.৪৪ লাখতকৈ অধিক স্তন্যপান কৰোৱা মাতৃ আৰু ১৫.৬৮ লাখ কিশোৰী অন্তৰ্ভুক্ত।
• যোৱা পাঁচ বছৰত ১.২৯ লাখ অংগনৱাড়ী কেন্দ্ৰক সক্ষম অংগনৱাড়ীলৈ উন্নীত কৰা হৈছে।
• ৩১ জুলাই ২০২৬ পৰ্যন্ত প্ৰায় ১৩.৩১ লাখ অংগনৱাড়ী কৰ্মী কৰ্মৰত আছিল।

মিছন ইন্দ্ৰধনুষ (Mission Indradhanush)

• ১৮ মাৰ্চ ২০২৬ পৰ্যন্ত ১১.৮৭ কোটি শিশু আৰু ৩.৯৬ কোটি গৰ্ভৱতী মহিলাই ইউ-উইন প’ৰ্টেলত (U-WIN portal) পঞ্জীয়ন কৰিছে, যিয়ে এই হিতাধিকাৰীসকলৰ টিকাকৰণ সেৱা ডিজিটেলভাৱে নথিভুক্ত আৰু অনুসৰণ কৰে।
• ৫.৪৬ কোটি শিশু আৰু ১.৩২ কোটি গৰ্ভৱতী মহিলাক প্ৰতিৰোধযোগ্য ৰোগৰ বিৰুদ্ধে টিকাকৰণ কৰা হৈছে।
• ১৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬ পৰ্যন্ত ৮.৭৩ কোটি মহিলাৰ জৰায়ুমুখৰ কৰ্কট ৰোগৰ পৰীক্ষা কৰা হৈছে।
• ২৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬ত ১৪ বছৰ বয়সৰ প্ৰায় ১.২ কোটি যোগ্য হিতাধিকাৰী কন্যাক সামৰি সমগ্ৰ দেশত এইচপিভি টিকাকৰণ অভিযান (HPV vaccination campaign) আৰম্ভ কৰা হৈছিল।
• ১৫ জুলাই ২০২৬ পৰ্যন্ত সমগ্ৰ দেশত মুঠ ৫২,১০,৩০২ গৰাকী কন্যাই এইচপিভি টিকা (HPV vaccine) লাভ কৰিছে।

সুকন্যা সমৃদ্ধি যোজনা (Sukanya Samriddhi Yojana)

• জমা ২৫০ টকাৰ পৰা আৰম্ভ হয় আৰু ধাৰা 80 Cৰ অধীনত ৮.২% কৰমুক্ত বাৰ্ষিক সুত লাভ কৰে।
• উচ্চ শিক্ষা আৰু বিবাহৰ বাবে আংশিক ধন উলিওৱাৰ সুবিধা আছে, যিয়ে পৰিকল্পিত পাৰিবাৰিক সঞ্চয়ক উৎসাহিত কৰে।
• আঁচনিখন আৰম্ভ হোৱাৰ পৰা মুঠ জমা ৩.৩৩ লাখ কোটি টকা অতিক্ৰম কৰিছে (ডিচেম্বৰ ২০২৫ পৰ্যন্ত)।

DAY-NRLM – আত্মসহায়ক গোটৰ পৰিৱেশতন্ত্ৰ (Self Help Group ecosystem)

• ৭,৬২৭টা ব্লক সামৰি ১.৫১ কোটি কমিউনিটি কেডাৰ সদস্যৰে আত্মসহায়ক গোটসমূহক এক সৰ্বভাৰতীয় মঞ্চলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰা হৈছে।
• আঁচনিখন আৰম্ভ হোৱাৰ পৰা ৬ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬ পৰ্যন্ত ৫০,৫৪৮ৰো অধিক প্ৰশিক্ষিত বেংক সখীৰ জৰিয়তে আত্মসহায়ক গোটসমূহে ১২.১৮ লাখ কোটি টকাৰো অধিক বেংক ঋণ লাভ কৰিছে।
• ৩০ জুন ২০২৬ পৰ্যন্ত ষ্টাৰ্ট-আপ ভিলেজ এণ্টাৰপ্ৰেনাৰশ্বিপ প্ৰগ্ৰেম (Start-up Village Entrepreneurship Program – SVEP)-ৰ অধীনত ৪.৩২ লাখ উদ্যোগক সহায় কৰা হৈছে।

লাখপতি দিদি আঁচনি (Lakhpati Didi Scheme)

• আত্মসহায়ক গোটৰ মহিলাসকলক বছৰি কমেও ১ লাখ টকাৰ স্থায়ী আয় অৰ্জন কৰাত সহায় কৰে।
• পৰিসৰ: ৩১ মাৰ্চ ২০২৬ পৰ্যন্ত ৩৪খন ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল, ৭৫৭খন জিলা, ৯৪.৩১ লাখ আত্মসহায়ক গোট আৰু ১০.১৪ কোটি আত্মসহায়ক গোটৰ সদস্য।
• ই ৬,৬১১ গৰাকী মাষ্টাৰ প্ৰশিক্ষক, ৪.০৯ লাখ সম্প্ৰদায়িক সম্পদ ব্যক্তি (Community Resource Persons – CRPs) আৰু ৩.৮৭ কোটি সম্ভাৱ্য লাখপতি দিদি (Potential Lakhpati Didis – PLDs)-ৰ এক শক্তিশালী নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ৰূপায়ণত সহায় কৰে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী জন ধন যোজনা (Pradhan Mantri Jan Dhan Yojana)

• ১২ আগষ্ট ২০২৬ পৰ্যন্ত মুঠ ৫৮.৯০ কোটি জন ধন একাউণ্ট খোলা হৈছে।
• ১ জুলাই ২০২৬ পৰ্যন্ত ৩২.৬৮ কোটি জন ধন একাউণ্ট মহিলাৰ।

প্ৰধানমন্ত্ৰী মুদ্ৰা যোজনা (Pradhan Mantri Mudra Yojana – PMMY)

• ৮ এপ্ৰিল ২০২৬ পৰ্যন্ত সঞ্চিতভাৱে ৫৭.৭৯ কোটিৰো অধিক ঋণ অনুমোদন কৰা হৈছে, যাৰ পৰিমাণ ₹৪০.০৭ লাখ কোটি বিতৰণ।
• ঋণসমূহৰ দুই-তৃতীয়াংশ মহিলা উদ্যোগীসকলক অনুমোদন কৰা হৈছে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী ষ্ট্ৰীট ভেণ্ডৰ্ছ আত্মনিৰ্ভৰ নিধি (PM Street Vendor's AtmaNirbhar Nidhi – SVANidhi)

• পৰিসৰ: ১৩ আগষ্ট ২০২৬ পৰ্যন্ত ৭,৮২৪,৬১১ গৰাকী বিক্ৰেতাই আঁচনিখনৰ সুবিধা লাভ কৰিছে; ইয়াৰে মহিলা হিতাধিকাৰী ৪৬%।

নমো ড্ৰোন দিদি যোজনা (NaMo Drone Didi Yojana)

• কৃষিপথাৰত সাৰ আৰু কীটনাশক ছটিওৱাৰ বাবে আত্মসহায়ক গোটৰ মহিলাসকলক ড্ৰোন চলোৱাৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়ে।
• ২০২৩-২৪ৰ পৰা ২০২৫-২৬লৈ ১,২৬১ কোটি টকা ব্যয়ৰ সৈতে অনুমোদিত; মহিলা আত্মসহায়ক গোটলৈ ১৫,০০০টা ড্ৰোন প্ৰদানৰ লক্ষ্য।
• আঁচনিখন আৰম্ভ হোৱাৰ পৰা মহিলা আত্মসহায়ক গোটলৈ ১,০৯৪ খন ড্ৰোন বিতৰণ কৰা হৈছে, ইয়াৰে নমো ড্ৰোন দিদি পদক্ষেপৰ অধীনত ৫০০ৰো অধিক ড্ৰোন অন্তৰ্ভুক্ত, যিয়ে কৃষি উৎপাদনশীলতা আৰু জীৱিকাৰ উন্নতি কৰিছে।

ৱমেনিয়া (Womaniya – GeM)

• ২.১ লাখতকৈ অধিক মহিলা-নেতৃত্বাধীন উদ্যোগ পঞ্জীয়নভুক্ত; ২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত ১৩.৭ লাখ অৰ্ডাৰ লাভ কৰা হৈছে।
• মহিলা ক্ষুদ্ৰ, লঘু আৰু মজলীয়া উদ্যোগ (Micro, Small and Medium Enterprises – MSME)-সমূহক ২৮,০০০ কোটি টকাৰো অধিক চুক্তিমূল্য প্ৰদান কৰা হৈছে, যিটো ২০২৪-২৫ বিত্তীয় বৰ্ষৰ তুলনাত ২৭.৬০% বৃদ্ধি; চৰকাৰী ই-মাৰ্কেটপ্লেচ (Government e-Marketplace – GeM)-ৰ অৰ্ডাৰ মূল্যৰ ৫.৬% লাভ কৰিছে।

আত্মসহায়ক উদ্যোগী মাৰ্ট (Self Help Entrepreneur Mart – SHE-Mart)

• কেন্দ্ৰীয় বাজেট ২০২৬-২৭ত ঘোষণা কৰা হৈছে, যাৰ লক্ষ্য ১ কোটি মহিলাক লাভান্বিত কৰা।
• মহিলাসকলক বহনক্ষম উদ্যোগৰ মালিকানা আৰু পৰিচালনাত সহায় কৰা।

মিছন শক্তি (Mission Shakti)

• মহিলাৰ সুৰক্ষা আৰু সহায়ৰ বাবে সম্বল (Sambal – safety) আৰু সামৰ্থ্য (Samarthya – empowerment) নামৰ দুটা স্তম্ভক একত্ৰিত কৰে।
• সমগ্ৰ দেশত ১৫.২ লাখ ৱান ষ্টপ চেণ্টাৰ (One Stop Centres) আৰু ৬৪২খন নাৰী আদালত (Nari Adalat) কাৰ্যক্ষম হৈ আছে।
• মহিলা হেল্পলাইন (Women Helpline – 181)-এ ৩১ জুলাই ২০২৬ পৰ্যন্ত ২৪x৭ সহায়ৰ জৰিয়তে ১.০৫ কোটিৰো অধিক মহিলাক সহায় কৰিছে, যি জৰুৰীকালীন সঁহাৰি (Emergency Response – 112)-ৰ সৈতে সংযুক্ত।
• শ্বী-বক্স প’ৰ্টেল (SHe-Box portal)-এ কৰ্মক্ষেত্ৰত হোৱা হয়ৰানিৰ অনলাইন প্ৰতিবেদন দাখিলৰ সুবিধা দিয়ে, যাৰ ফলত অভিযোগৰ দ্ৰুত নিষ্পত্তি সম্ভৱ হয়।

প্ৰধানমন্ত্ৰী আৱাস যোজনা (Pradhan Mantri Awas Yojana – PMAY)

• PMAY-U (২০১৫) আৰু PMAY-G (২০১৬)-এ মৌলিক সুবিধাসহ পকী ঘৰ প্ৰদান কৰে।
• PMAY-গ্ৰামীণ: ১৩ আগষ্ট ২০২৬ পৰ্যন্ত ৯৬.০৬ লাখতকৈ অধিক বা ২৪.৭৩% ঘৰ কেৱল মহিলাৰ নামত আৱণ্টন কৰা হৈছে।
• PMAY-U ২.০: ৯ আগষ্ট ২০২৬ পৰ্যন্ত ১.২৫ কোটি ঘৰ অনুমোদিত আৰু ১ কোটি ঘৰ মহিলাৰ নামত আৱণ্টন কৰা হৈছে।

• ৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬ পৰ্যন্ত চূড়ান্ত নিৰ্বাচনী তালিকাত ৯৬.৮৮ কোটি লোকৰ ভিতৰত ৪৭.১৫ কোটিতকৈ অধিক মহিলা আছিল।
• ১৯ মাৰ্চ ২০২৫ পৰ্যন্ত ১৪.৫ লাখ মহিলা নিৰ্বাচিত পঞ্চায়তী ৰাজ প্ৰতিনিধি হিচাপে সেৱা আগবঢ়াই আছে, যি মুঠৰ প্ৰায় ৪৬%।
• নাৰী শক্তি বন্দন অধিনিয়ম, ২০২৩ (Nari Shakti Vandan Adhiniyam, 2023 – 106th Constitutional Amendment Act)-এ লোকসভা, ৰাজ্যিক বিধানসভা আৰু দিল্লী বিধানসভাত মহিলাৰ বাবে ৩৩% সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰিছে, যি লোকপিয়লৰ পিছৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত কাৰ্যকৰী হ’ব।
• ২০২৫ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিৰক্ষা একাডেমী (National Defence Academy – NDA)-ৰ পৰা ১৭ গৰাকী মহিলা কেডেটৰ প্ৰথমটো দল উত্তীৰ্ণ হয়।
• ২০২৬ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে ২০২২ চনৰ পৰা মুঠ ১৫৮ গৰাকী মহিলা কেডেটে NDA-ত যোগদান কৰিছে।

চৰকাৰৰ গুৰুত্বই কল্যাণক নাৰীৰ নেতৃত্ব, মৰ্যাদা আৰু সুযোগৰ এক মঞ্চলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে। ২০৪৭ চনৰ বিকশিত ভাৰতত নাৰীসকল ক্ৰমান্বয়ে কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছে, শ্ৰমিক, উদ্যোগী, কৃষক আৰু নেতা হিচাপে। শিক্ষা, আয় আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সুবিধাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰে এতিয়া পৰিয়াল আৰু সম্প্ৰদায়লৈও প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছে। উদ্যোগিতাৰ পৰা তৃণমূল পৰ্যায়ৰ শাসনলৈকে নাৰী শক্তিয়ে শক্তি আৰু উদ্দেশ্যৰ সৈতে আগবাঢ়িছে।

তথ্যসূত্ৰ

মহিলা আৰু শিশু বিকাশ মন্ত্ৰালয়

MissionShaktiGuidelines.pdf

https://pmmvy.wcd.gov.in/

https://www.poshantracker.in/statistics

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2294872&reg=48&lang=1

শিক্ষা মন্ত্ৰালয়

https://udiseplus.gov.in/#/en/home

file:///C:/Users/dell/Downloads/UDISE+2025_26_Booklet_nep.pdf  (Page 81)

https://newsonair.gov.in/govt-says-over-7-lakh-girls-are-currently-enrolled-in-kasturba-gandhi-balika-vidyalaya/

দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যোগিতা মন্ত্ৰালয়

https://www.skillindiadigital.gov.in/pmkvy-dashboard

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2297193&reg=48&lang=1

প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2227542&reg=6&lang=1 

স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ মন্ত্ৰালয়

file:///C:/Users/dell/Downloads/NFHS-5_NRReport_val1__NFHS-5_INDIA_REPORT.pdf

https://sansad.in/getFile/annex/270/AU1218_UuTmW5.pdf?source=pqars

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2118786&reg=48&lang=2   

AU1136_kCnH0M.pdf 

https://www.nfhsiips.in/nfhsuser/assets/National%20Family%20Health%20Survey%20(NFHS-6)%202023-2024%20Fact%20Sheets.pdf (Page 4)

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2244518&reg=3&lang=1

Press Release Page | Press Information Bureau

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2025/jan/doc202513480101.pdf

PMJAY - Dashboard

ABDM-Insights

Press Release Page | Press Information Bureau

বিত্ত মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2287200&lang=1&reg=3&utm 

https://newsonair.gov.in/over-4-crore-53-lakh-bank-accounts-opened-under-sukanya-samriddhi-yojana-says-govt/

https://www.nsiindia.gov.in/(S(bivxnengkkhfls3i1nysmlzq))/internalpage.aspx?Id_Pk=290

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2249915&reg=3&lang=1

প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2132691&reg=48&lang=2

গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=3&relid=95372&utm

বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়

Press Release: Press Information Bureau

গ্ৰামোন্নয়ন মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2224571&reg=3&lang=1

https://lakhpatididi.gov.in/insight-hub/

https://she-mart.in/

https://pmayg.gov.in/netiay/PBIDashboard/PMAYGDashboard.aspx

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2297771&reg=48&lang=2

গৃহ নিৰ্মাণ আৰু নগৰ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়

PM SVANidhi

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2296797&reg=48&lang=1

কেবিনেট

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2237548&reg=48&lang=2

নিৰ্বাচন আয়োগ

Press Release Page | Press Information Bureau

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2088064&reg=48&lang=2

পিআইবি বেকগ্ৰাউণ্ডাৰ

 https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc202663882201.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2267960&lang=1&reg=3&utm

Press Release Page | Press Information Bureau

Press Note Details: Press Information Bureau

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=154880&ModuleId=3&reg=48&lang=2

Press Release Page | Press Information Bureau

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2250664&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2267102&lang=2&reg=48&utm

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/aug/doc2026813953401.pdf

https://www.pib.gov.in/FactsheetDetails.aspx?id=150688&NoteId=150688&ModuleId=16&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2289268&reg=3&lang=1

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/aug/doc2026812952101.pdf

pdf ফাইলৰ বাবে ইয়াত ক্লিক কৰক

****

পিআইবি গৱেষণা
RR

(तथ्य सामग्री आईडी: 150931) आगंतुक पटल : 17