पत्र सूचना कार्यालय

ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಖನಿಜ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆ (ಪಿಎಂಕೆಕೆಕೆವೈ)

 ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸುವವರೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಲಾಭವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು

ಅವಲೋಕನ

ಖನಿಜಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪನ್ಮೂಲವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆಯು ಆದಾಯವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಗಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಳಾಂತರ, ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೀವನೋಪಾಯಗಳ ನಷ್ಟವು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.

ಈ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಆದಾಯದ ಒಂದು ಪಾಲನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲು ಭಾರತವು ನಿಗದಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಈ ಚೌಕಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲಾ ಖನಿಜ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಗಳ (ಡಿಎಂಎಫ್) ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಡಿಎಂಎಫ್ ಗಳು ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರಿಂದ ಶಾಸನಬದ್ಧ ವಂತಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. 17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಖನಿಜ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆ (ಪಿಎಂಕೆಕೆಕೆವೈ), ಈ ನಿಧಿಯನ್ನು ತಳಮಟ್ಟದ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಯೋಜನೆಯ ಕುರಿತು

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶವೂ ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಖನಿಜ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಯನ್ನು (ಪಿಎಂಕೆಕೆಕೆವೈ) ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ತಮಗೆ ಬರುವ ನಿಧಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಡಿಎಂಎಫ್ ಗಳು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಗಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳ (ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕಾಯ್ದೆ, 1957 ರ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ಡಿಎಂಎಫ್ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಎಂಕೆಕೆಕೆವೈ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಜನವರಿ 2024 ರಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವು ಯೋಜನೆಗಳ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ನವೀಕರಿಸಿದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

ಉದ್ದೇಶಗಳು

• ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವುದು. ಇಂತಹ ಕೆಲಸಗಳು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
• ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಪರಿಸರ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು. ಇದು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ನಡೆಯುವಾಗ ಮತ್ತು ಅದು ಮುಗಿದ ನಂತರದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
• ಸಂತ್ರಸ್ತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ, ಸುಸ್ಥಿರ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದು.

ಜಿಲ್ಲಾ ಖನಿಜ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ: ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ತಳಹದಿ

ಗಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳ (ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕಾಯಿದೆ, 1957 ಕ್ಕೆ 2015 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಜಿಲ್ಲಾ ಖನಿಜ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ (ಡಿಎಂಎಫ್) ಉಪಬಂಧವನ್ನು ತರಲಾಯಿತು. ಡಿಎಂಎಫ್ ಗಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಂದ ಬಾಧಿತರಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ ಲಾಭರಹಿತ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳಾಗಿವೆ. ಇದು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಬಾಧಿತವಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಡಿಎಂಎಫ್ ಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಸಂಬಂಧಿತ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಡಿಎಂಎಫ್ ಗಾಗಿ ನಿಧಿಯನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 23 ರಾಜ್ಯಗಳ 656 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೆ ಡಿಎಂಎಫ್ ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಡಿಎಂಎಫ್ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ.

ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆಗಳು

ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ದೇಶದ ಕಡಿಮೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಮತ್ತು ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಅವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳಂತಹ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಇದು ಅವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಗಮನವನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ಅತ್ಯಗತ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಾಗ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಉಪಬಂಧಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಂಚಾಯತ್ (ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 1996 ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು (ಅರಣ್ಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಾನ್ಯತೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 2006 ಅನ್ನು ಸಹ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಗಳಿಗೆ ನಿಧಿ ಹೇಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ

ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ಹೊರತೆಗೆಯಲಾದ ಖನಿಜದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರಾಜಧನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಖನಿಜ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ (ಡಿಎಂಎಫ್) ನೀಡಬೇಕಾದ ವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ:

• 12.01.2015 ರಂದು ಅಥವಾ ನಂತರ ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಗುತ್ತಿಗೆಗಳು ಅಥವಾ ಪರಿಶೋಧನಾ ಪರವಾನಗಿ-ಸಹ-ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಗುತ್ತಿಗೆಗಳಿಗೆ ರಾಜಧನದ ಶೇ. 10.
• 12.01.2015 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಗುತ್ತಿಗೆಗಳಿಗೆ ರಾಜಧನದ ಶೇ. 30.

ನಿಧಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ

ಪಿಎಂಕೆಕೆಕೆವೈ ನಿಧಿಯ ಬಳಕೆಯು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಆದ್ಯತೆಯ ಕಲ್ಯಾಣ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು: ಕನಿಷ್ಠ ಶೇ. 70 ನಿಧಿ

• ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಸರಬರಾಜು.
• ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮಗಳು.
• ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ.
• ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯರು ಮತ್ತು ವಿಕಲಚೇತನರ ಕಲ್ಯಾಣ.
• ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯ ಸೃಷ್ಟಿ.
• ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಸತಿ.
• ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ.

ಇತರ ಆದ್ಯತೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು: ಶೇ. 30 ರವರೆಗೆ ನಿಧಿ

• ಭೌತಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ.
• ನೀರಾವರಿ.
• ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಜಲಾನಯನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.
• ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಇತರ ಕ್ರಮಗಳು.

ತಳಮಟ್ಟದ ಪ್ರಗತಿ

ಅನುಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಮಾಣವು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದುವರೆಗೆ ₹1 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದ 4.70 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಮಂಜೂರಾತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪೈಕಿ 2.92 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯೋಜನೆಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿವೆ. ಜುಲೈ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ₹30,512 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಬದ್ಧ ನಿಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೂ 78,809 ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿವೆ.

ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಖನಿಜಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸುವ ಜನರನ್ನು ತಲುಪಬೇಕು. ಡಿಎಂಎಫ್-ಪಿಎಂಕೆಕೆಕೆವೈ ಮೂಲಕ, ಈ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅನುಷ್ಠಾನವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಸಂತ್ರಸ್ತ ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಗಿರುವ ಸಂಪತ್ತಿನ ನ್ಯಾಯಯುತ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲ್ಯಾಣ ಎರಡನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮುನ್ನಡೆಸಬಹುದು.

References

Ministry of Mines

https://mines.gov.in/webportal/content/about-dmfpmkkky

https://mines.gov.in/admin/download/6a895eaeb2fd21787387566.pdf

https://ibm.gov.in/writereaddata/files/10172016123146MR.pdf

National DMF Portal

https://dmfindia.mines.gov.in/login

Finance Commission of India

https://fincomindia.nic.in/asset/doc/commission-reports/12th-FC/reports/eng/Chapter%2013.pdf

Government of Maharashtra

https://mahakhanij.maharashtra.gov.in/district-mineral-foundation.aspx

Ministry of Finance

https://ies.gov.in/arthapedia/concept/district-mineral-foundation-dmf

https://ies.gov.in/arthapedia/concept/pradhan-mantri-khanij-kshetra-kalyan-yojana-pmkkky

Pradhan Mantri Khanij Kshetra Kalyan Yojana (PMKKKY)

***** 

(तथ्य सामग्री आईडी: 151038) आगंतुक पटल : 44