पत्र सूचना कार्यालय

ৰাছিয়া ভাৰতৰ অন্যতম বিশ্বাসযোগ্য আৰু দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু ৰাষ্ট্ৰ। ২০০০ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ভাৰত–ৰাছিয়া কৌশলগত অংশীদাৰিত্বৰ ঘোষণাপত্ৰত স্বাক্ষৰিত হোৱাৰ পিছৰে পৰা ৰাজনীতি, নিৰাপত্তা, প্ৰতিৰক্ষা, বাণিজ্য, বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি, সংস্কৃতি, আৰু জনসাধাৰণৰ আদান-প্ৰদানকে ধৰি বহু ক্ষেত্ৰত এই সম্পৰ্ক ক্ৰমাগতভাৱে বৃদ্ধি পাইছে। ২০১০ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ৰাছিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ ভাৰত ভ্ৰমণৰ সময়ত এই অংশীদাৰিত্বক বিশেষ আৰু বিশেষ সুবিধাপ্ৰাপ্ত কৌশলগত অংশীদাৰিত্বলৈ উন্নীত কৰা হয়। এই কাঠামোৰ অধীনত ৰাজনৈতিক আৰু চৰকাৰী দুয়োটা পৰ্যায়তে কেইবাটাও নিয়মীয়া আলোচনা ব্যৱস্থাই যৌথ সহযোগিতাৰ নিৰন্তৰ সংযোগ আৰু অনুসৰণ নিশ্চিত কৰে।

ভাৰত আৰু ৰাছিয়াই ভাৰত–ৰাছিয়া আন্তঃচৰকাৰী আয়োগ (IRIGC)ৰ দৰে আনুষ্ঠানিক ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তেও কৌশলগত, অৰ্থনৈতিক, আৰু প্ৰতিৰক্ষা ক্ষেত্ৰত ঘনিষ্ঠভাৱে কাম  কৰে। ইয়াৰ দুটা অংশ আছে: এটা হৈছে ভাৰতৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী (EAM) আৰু ৰাছিয়াৰ প্ৰথম উপ-প্ৰধানমন্ত্ৰী (DPM)ৰ নেতৃত্বত বাণিজ্য, অৰ্থনৈতিক, বৈজ্ঞানিক, প্ৰযুক্তিগত আৰু সাংস্কৃতিক সহযোগিতা বিভাগ; আনটো হৈছে দুয়োখন দেশৰ প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰীসকলে নেতৃত্ব দিয়া সামৰিক আৰু সামৰিক-কাৰিকৰী সহযোগিতা বিভাগ (IRIGC-M&MTC)। ২০২১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নতুন 2+2 Dialogue ফৰ্মেট প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়, য’ত দুয়োখন দেশৰ বৈদেশিক আৰু প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰীসকলক যৌথ আলোচনাৰ বাবে একত্ৰিত কৰা হয়। ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী আৰু ৰাছিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ মাজত হোৱা শীৰ্ষ সন্মিলন পৰ্যায়ৰ আলোচনাৰ সমান্তৰালকৈ এই ফৰ্মেট সংযোজন কৰা হৈছিল।

ভাৰত আৰু ৰাছিয়াই নিয়মীয়া, উচ্চ পৰ্যায়ৰ ৰাজনৈতিক সংযোগৰ জৰিয়তে নিজৰ বিশেষ আৰু বিশেষ সুবিধাপ্ৰাপ্ত কৌশলগত অংশীদাৰিত্বক শক্তিশালী কৰি ৰাখিছে। আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যৱস্থাটো হ’ল ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী আৰু ৰাছিয়ান ফেডাৰেচনৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ মাজত অনুষ্ঠিত হোৱা বাৰ্ষিক শীৰ্ষ সন্মিলন। এই পৰ্যন্ত ২২ খন এনে সন্মিলন অনুষ্ঠিত হৈছে। ২৩ সংখ্যক ভাৰত–ৰাছিয়া বাৰ্ষিক সন্মিলনৰ বাবে ২০২৫ চনৰ ৪–৫ ডিচেম্বৰৰ পৰা ভাৰত ভ্ৰমণ কৰিব ৰাষ্ট্ৰপতি ভ্লাদিমিৰ পুটিনে। এই ভ্ৰমণে দুয়োগৰাকী নেতাই দ্বিপাক্ষিক সহযোগিতাৰ অগ্ৰগতি পৰ্যালোচনা কৰাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰিব, অংশীদাৰিত্বৰ ভৱিষ্যতৰ বাবে অগ্ৰাধিকাৰ নিৰ্ধাৰণ কৰিব, আৰু পাৰস্পৰিক স্বাৰ্থৰ মূল আঞ্চলিক আৰু বিশ্বব্যাপী বিষয়সমূহৰ ওপৰত আলোচনা কৰিব। ইয়াৰ পূৰ্বৰ (২২ সংখ্যক) শীৰ্ষ সন্মিলন ২০২৪ চনৰ ৮–৯ জুলাইত মস্কোত অনুষ্ঠিত হৈছিল, য’ত নেতাসকলে “India-Russia: Enduring and Expanding Partnership” শীৰ্ষক এক যৌথ বিবৃতি প্ৰকাশ কৰিছিল। যৌথ বিবৃতিৰ সমান্তৰালকৈ ভাৰত আৰু ৰাছিয়াই ২০৩০ চনলৈকে কৌশলগত অৰ্থনৈতিক সহযোগিতাৰ এক সুকীয়া নথিও প্ৰকাশ কৰি ৯টা বুজাবুজি চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে। এই ভ্ৰমণৰ সময়ত ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে ভাৰত-ৰাছিয়াৰ সম্পৰ্ক শক্তিশালী কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ডাঙৰ অৱদানৰ বাবে ৰাছিয়াৰ সৰ্বোচ্চ ৰাজ্যিক সন্মান—Saint Andrew the Apostle the First-Called— লাভ কৰে। ২০২৪ চনৰ ২২ অক্টোবৰত কাজানত অনুষ্ঠিত হ’বলগীয়া ব্ৰিকছ শীৰ্ষ সন্মিলনৰ সময়ত দুয়োগৰাকী নেতাই পুনৰ বৈঠকত মিলিত হয়, আৰু ২০২৫ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত চীনৰ টিয়ানজিনত অনুষ্ঠিত হোৱা SCOৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ বৈঠকৰ সময়ত পুনৰ বৈঠকত মিলিত হয়, য’ত তেওঁলোকে বিশেষ আৰু বিশেষ সুবিধাপ্ৰাপ্ত কৌশলগত অংশীদাৰিত্ব গভীৰ কৰাৰ অধিক উপায়ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰে। ২০২৪ চনৰ ১৫ জানুৱাৰী, ২০ মাৰ্চ, ৫ জুন, আৰু ২৭ আগষ্টত, আৰু পিছলৈ ২০২৫ চনৰ ৫ মে’ত পহলগাম সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ পিছতো তেওঁলোকে সঘনাই ফোনযোগে যোগাযোগ কৰি আহিছে, সকলো ধৰণৰ সন্ত্ৰাসবাদৰ বিৰুদ্ধে একেলগে কাম কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি পুনৰ দৃঢ় কৰি তুলিছে। ২০২৫ চনৰ ৮ আৰু ১৮ আগষ্টত ৰাষ্ট্ৰপতি ভ্লাদিমিৰ পুটিনে ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ সৈতেও কথা পাতি আমেৰিকা–ৰাছিয়া আলাস্কা সন্মিলনৰ পিছত ইউক্ৰেইনৰ সৈতে জড়িত শেহতীয়া পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে অৱগত কৰে।

দুয়োখন দেশৰ মাজত উচ্চ পৰ্যায়ৰ বৈঠক সক্ৰিয় হৈ আছে। বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী (EAM ) আৰু ৰাছিয়াৰ বৈদেশিক মন্ত্ৰী চাৰ্গেই লাভ্ৰভে শেহতীয়াকৈ ২০২৫ চনৰ ১৭ নৱেম্বৰত মস্কোত অনুষ্ঠিত হোৱা এছ চি অ’ কাউন্সিল অৱ হেডছ অৱ গভৰ্ণমেণ্টৰ বৈঠকৰ সময়ত বৈঠকত মিলিত হয়। কেৱল ২০২৫ চনত দুয়োগৰাকী মন্ত্ৰীয়ে ছবাৰকৈ বৈঠকত মিলিত হৈছে, ১৭ নৱেম্বৰত মস্কোত, ২৭ ছেপ্টেম্বৰত নিউয়ৰ্কত, ২১ আগষ্টত মস্কোত, ১৫ জুলাইত টিয়ানজিনত, ৭ জুলাইত ৰিঅ’ ডি জেনেইৰ’ত, আৰু ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত জোহান্সবাৰ্গত ভাৰত–ৰাছিয়াৰ কূটনৈতিক সংযোগৰ শক্তি আৰু সঘনতাক প্ৰতিফলিত কৰিছে।

২০২৫ চনৰ আগষ্ট মাহত মস্কো ভ্ৰমণৰ সময়ত বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰীগৰাকীয়ে ৰাছিয়াৰ প্ৰথম উপ-প্ৰধানমন্ত্ৰী ডেনিছ মান্টুৰভৰ সৈতে ২৬ সংখ্যক IRIGC-TEC ৰ বৈঠকৰ সহ-অধ্যক্ষতা কৰিছিল। ৰাষ্ট্ৰপতি ভ্লাদিমিৰ পুটিন আৰু বৈদেশিক মন্ত্ৰী চাৰ্গেই লাভৰভকো সাক্ষাৎ কৰি ২০৩০ চনৰ ভিতৰত ১০০ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰৰ বাণিজ্যিক লক্ষ্যত উপনীত হোৱাৰ দিশত দ্ৰুত অগ্ৰগতিৰ আহ্বান জনায়। দুয়োপক্ষই কাজান আৰু ইয়েকাটেৰিনবাৰ্গত দুটা নতুন ভাৰতীয় কনছুলেট মুকলি কৰা, শক্তিৰ সহযোগিতা শক্তিশালী কৰা, আৰু ভাৰত–ইউৰেছিয়ান অৰ্থনৈতিক সংঘৰ মুক্ত বাণিজ্য চুক্তিৰ ওপৰত আগবাঢ়ি যোৱাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰে। ইউক্ৰেইন, মধ্যপ্ৰাচ্য, পশ্চিম এছিয়া, আফগানিস্তানৰ শেহতীয়া পৰিস্থিতিৰ পৰ্যালোচনাও কৰে। EAM-এ ভাৰতৰ স্থিতি পুনৰ দৃঢ়তাৰে উপস্থাপন কৰি কয় যে আলোচনা আৰু কূটনীতি হৈছে মতানৈক্য সমাধানৰ সৰ্বোত্তম উপায়। তেওঁ ৰাছিয়ান সেনাবাহিনীত কৰ্মৰত ভাৰতীয় নাগৰিকসকলক লৈ ভাৰতৰ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰি বিচাৰাধীন গোচৰসমূহৰ ক্ষিপ্ৰ আৰু বিবেচনাপূৰ্ণ সমাধানৰ আশা প্ৰকাশ কৰে।

প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰী শ্ৰী ৰাজনাথ সিঙে ২০২৫ চনৰ ২৬ জুনত চীনৰ কিংডাওত অনুষ্ঠিত হোৱা SCO ৰ প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰীসকলৰ বৈঠককালত ৰাছিয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰী আন্দ্ৰে বেলুছভ ডাঙৰীয়াক সাক্ষাৎ কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ২০২৪ চনৰ ৮–১০ ডিচেম্বৰলৈ ভাৰত–ৰাছিয়া আন্তঃচৰকাৰী সামৰিক আৰু সামৰিক-কাৰিকৰী সহযোগিতা আয়োগৰ (IRIGC-M&MTC) ২১ সংখ্যক বৈঠকৰ সহ-অধ্যক্ষ হিচাপে মস্কো ভ্ৰমণ কৰিছিল, য’ত তেওঁ ৰাষ্ট্ৰপতি ভ্লাদিমিৰ পুটিনকো সাক্ষাৎ কৰিছিল।

ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা উপদেষ্টা শ্ৰী অজিত ডোভালে ২০২৫ চনৰ ৭–৮ আগষ্টত ভাৰত–ৰাছিয়া NSA পৰ্যায়ৰ কৌশলগত আলোচনাৰ বাবে মস্কো ভ্ৰমণ কৰিছিল। এই ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ ৰাষ্ট্ৰপতি ভ্লাদিমিৰ পুটিনক সাক্ষাৎ কৰি ৰাছিয়াৰ নিৰাপত্তা পৰিষদৰ অধ্যক্ষ চাৰ্গেই শ্বোইগু, ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সহায়ক নিকোলাই পাত্ৰুশ্বেভ আৰু প্ৰথম উপ-প্ৰধানমন্ত্ৰী ডেনিছ মান্টুৰভক সাক্ষাৎ কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে ২০২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ছেইণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গত অনুষ্ঠিত হোৱা ব্ৰিকছ NSAৰ বৈঠকত NSAয়ে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, য’ত তেওঁ পুনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি পুটিন আৰু নিৰাপত্তা পৰিষদৰ সচিব চাৰ্গেই শ্বোইগুক সাক্ষাৎ কৰিছিল। ২০২৫ চনৰ ৯ মে’ত ৰাছিয়াৰ ৮০ সংখ্যক বিজয় দিৱস উদযাপনত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল প্ৰতিৰক্ষা ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী শ্ৰী সঞ্জয় শেঠে।

কৰ্ম পৰ্যায়ত বৈদেশিক সচিব বিক্ৰম মিশ্ৰীয়ে ২০২৫ চনৰ ৭ মাৰ্চত মস্কোত উপ-বিদেশ মন্ত্ৰী আন্দ্ৰে ৰুডেংকোৰ সৈতে বৈদেশিক কাৰ্যালয়ৰ আলোচনাত মিলিত হয়। একাধিক ফৰ্মেটত এই স্থায়ী উচ্চ পৰ্যায়ৰ আদান-প্ৰদানসমূহে ভাৰত-ৰাছিয়াৰ ৰাজনৈতিক সম্পৰ্কৰ গভীৰতা, স্থিতিস্থাপকতা আৰু আগন্তুক গতিবেগৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে।

ভাৰত আৰু ৰাছিয়াৰ মাজত বাণিজ্য আৰু অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা বৃদ্ধিৰ বাবে চৰকাৰী পৰ্যায়ৰ মূল মঞ্চ হৈছে ভাৰত-ৰাছিয়া আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য, অৰ্থনৈতিক, বৈজ্ঞানিক আৰু সাংস্কৃতিক সহযোগিতা আয়োগ (IRIGC-TEC)। ইয়াৰ সহ-সভাপতি ভাৰতৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী (EAM) আৰু ৰাছিয়াৰ প্ৰথম উপ-প্ৰধানমন্ত্ৰী ডেনিছ মান্টুৰভ। ২০২৫ চনৰ ২০ আগষ্টত মস্কোত অনুষ্ঠিত হয় IRIGC-TECৰ ২৬ সংখ্যক অধিবেশন। ইয়াত শুল্ক আৰু অশুল্ক বাণিজ্যিক বাধা সমাধান, লজিষ্টিক সমস্যাবোৰ আঁতৰোৱা, সংযোগ উন্নত কৰা, মসৃণ ধন পৰিশোধ ব্যৱস্থা নিশ্চিত কৰা, আৰু ২০৩০ চনলৈকে অৰ্থনৈতিক সহযোগিতাৰ কাৰ্যসূচী সময়মতে চূড়ান্ত আৰু ৰূপায়ণ কৰাত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছিল। অধিবেশনত ভাৰত–ইউৰেছিয়ান অৰ্থনৈতিক সংঘৰ FTA আগতীয়াকৈ সমাপ্ত কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়, কিয়নো ইতিমধ্যে টাৰ্মছ অৱ ৰেফাৰেন্স চূড়ান্ত কৰা হৈছে। ২০৩০ চনৰ ভিতৰত ১০০ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰৰ সংশোধিত দ্বিপাক্ষিক বাণিজ্যিক লক্ষ্যত উপনীত হ’বলৈ ব্যৱসায়ৰ মাজত নিয়মীয়াকৈ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত দুয়োপক্ষই আলোকপাত কৰে। পূৰ্ণাংগ অধিবেশনৰ পিছত IRIGC-TEC ৰ ২৬ সংখ্যক অধিবেশনৰ বাবে প্ৰট’কলত সহ-অধ্যক্ষসকলে স্বাক্ষৰ কৰে। দুয়োখন দেশেই নিজৰ নেতাসকলে নিৰ্ধাৰণ কৰা অভিলাষী লক্ষ্যৰ দিশতো কাম কৰি আছে: ২০২৫ চনৰ ভিতৰত পাৰস্পৰিক বিনিয়োগত ৫০ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ আৰু ২০৩০ চনৰ ভিতৰত বাৰ্ষিক দ্বিপাক্ষিক বাণিজ্যত ১০০ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ।

ভাৰত আৰু ৰাছিয়াৰ মাজত দ্বিপাক্ষিক বাণিজ্য দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে আৰু ২০২৪–২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত অভিলেখসংখ্যক ৬৮.৭ বিলিয়ন ডলাৰত উপনীত হৈছে। ভাৰতৰ ৰপ্তানি আছিল ৪.৯ বিলিয়ন ডলাৰ, মূলতঃ ঔষধ, ৰাসায়নিক পদাৰ্থ, লোহা আৰু তীখা, আৰু সাগৰীয় সামগ্ৰী। ৰাছিয়াৰ পৰা ভাৰতৰ আমদানি আছিল ৬৩.৮ বিলিয়ন ডলাৰ, ইয়াৰ ভিতৰত বেছিভাগেই হৈছে খাৰুৱা তেল আৰু পেট্ৰলিয়াম সামগ্ৰী, সূৰ্য্যমুখী তেল, সাৰ, ককিং কয়লা, আৰু বহুমূলীয়া শিল/ধাতু।

ভাৰত আৰু ৰাছিয়াৰ মাজত সেৱাৰ দ্বিপাক্ষিক বাণিজ্য বিগত বছৰবোৰত সুস্থিৰ হৈ আছে। ২০২১ চনত ই আছিল ১.০২১ বিলিয়ন ডলাৰ। দ্বিপাক্ষিক বিনিয়োগো শক্তিশালী হৈ আছে, ২০২৫ চনৰ ভিতৰত ৫০ বিলিয়ন ডলাৰৰ অংশীদাৰিত্বৰ লক্ষ্য। ভাৰতত ৰাছিয়াৰ প্ৰধান বিনিয়োগ হৈছে তেল আৰু গেছ, পেট্ৰ’কেমিকেল, বেংকিং, ৰে’লৱে, আৰু তীখা খণ্ডত। ৰাছিয়াত ভাৰতৰ মূল বিনিয়োগ হৈছে তেল আৰু গেছ আৰু ঔষধ খণ্ডত।

ভাৰত আৰু ৰাছিয়াৰ মাজত ঘনিষ্ঠ বন্ধুত্ব আৰু কৌশলগত অংশীদাৰিত্বৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈছে প্ৰতিৰক্ষা। দুয়োখন দেশেই ১০ বছৰীয়া বিশেষ চুক্তি অনুসৰণ কৰে যিয়ে সকলো সামৰিক আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰযুক্তি সহযোগিতাৰ পথ প্ৰদৰ্শন কৰে। ২০২১–২০৩১ চনৰ বাবে ২০২১ চনৰ ৬ ডিচেম্বৰত নতুন দিল্লীত স্বাক্ষৰিত সামৰিক-কাৰিকৰী সহযোগিতা চুক্তিখনে অস্ত্ৰ আৰু সামৰিক সঁজুলিৰ যৌথ গৱেষণা, বিকাশ, উৎপাদন, আৰু বিক্ৰীৰ পিছৰ সমৰ্থনৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।

ভাৰত আৰু ৰাছিয়াৰ মাজত দীৰ্ঘ আৰু ব্যাপক সামৰিক কাৰিকৰী সহযোগিতা আছে, যিটো সৰল ক্ৰেতা–বিক্ৰেতাৰ সম্পৰ্কৰ পৰা উন্নত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱস্থাৰ যৌথ গৱেষণা, বিকাশ আৰু উৎপাদনৰ সৈতে জড়িত অংশীদাৰিত্বলৈ বৃদ্ধি পাইছে। ৰাছিয়া ভাৰতৰ বাবে প্ৰতিৰক্ষা সঁজুলি, ইঞ্জিন, অতিৰিক্ত অংশ, আৰু উপাদানৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎস হৈয়ে আছে। ভাৰতত কেইবাটাও প্ৰধান প্ৰতিৰক্ষা মঞ্চও একত্ৰিত বা উৎপাদন কৰা হয়, যেনে T-90 টেংক আৰু Su-30 MKI বিমান। দুয়োখন দেশেই প্ৰতিৰক্ষা সঁজুলি আৰু মঞ্চৰ অধিক সহ-বিকাশ আৰু সহ-উৎপাদনৰ অন্বেষণ কৰি আছে, য’ত ব্ৰহ্মছ ব্যৱস্থাৰ দৰে অন্য দেশলৈ ৰপ্তানিৰ বিকল্পও আছে।

ভাৰত-ৰাছিয়া আন্তঃচৰকাৰী সামৰিক আৰু সামৰিক কাৰিকৰী সহযোগিতা আয়োগ (IRIGC-M&MTC)ৰ সহ-সভাপতি দুয়োখন দেশৰ প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰীসকলে। ভাৰতৰ প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰী সুৰক্ষা মন্ত্ৰী শ্ৰী ৰাজনাথ সিঙে ২০২৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ৰাছিয়া ভ্ৰমণ কৰিছিল, য’ত তেওঁ ২১ সংখ্যক IRIGC - M&MTC বৈঠকৰ সহ-সভাপতি আছিল আৰু লগতে কালিনিনগ্ৰাডত ভাৰতীয় নৌসেনালৈ ফ্ৰিগেট INS Tushil কমিচন কৰাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। পিছলৈ ২০২৫ চনৰ ০১ জুলাইত কেলিনিনগ্ৰাডত আন এখন চুৰিকাঘাত বহু ভূমিকা পালন কৰা ফ্ৰিগেট INS Tamal ও কমিচন কৰা হয়। ২০২৫ চনৰ ২৮–২৯ অক্টোবৰত নতুন দিল্লীত অনুষ্ঠিত হৈছিল IRIGC-M&MTC ৰ ৫ম বৈঠক।

ভাৰত–ৰাছিয়াৰ যৌথ প্ৰশিক্ষণ অনুশীলন INDRA-2025ৰ চতুৰ্দশ সংস্কৰণ ৰাজস্থানৰ বিকানেৰত ২০২৫ চনৰ ৬–১৫ অক্টোবৰলৈ অনুষ্ঠিত হয়, য’ত প্ৰতিখন দেশৰ ২৫০ জনতকৈ অধিক সেনাবাহিনীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰে। ২০২৫ চনৰ ১০–১৬ ছেপ্টেম্বৰলৈকে ভাৰতীয় সেনা, বায়ুসেনা আৰু নৌসেনাৰ ৬৫ জনীয়া এটা দলে ৰাছিয়াৰ নিজনী নভগ’ৰডত জাপাড-২০২৫ সামৰিক অনুশীলনত যোগদান কৰে। ভাৰত আৰু ৰাছিয়াৰ নৌসেনাৰ মাজত দ্বিপাক্ষিক নৌসেনাৰ অনুশীলন INDRA 2025 ২০২৫ চনৰ ২৮ মাৰ্চৰ পৰা ২ এপ্ৰিললৈ দুটা ভাগত অনুষ্ঠিত হৈছিল: চেন্নাইত বন্দৰ পৰ্যায় আৰু বংগোপসাগৰত সাগৰীয় পৰ্যায়। ২০২৫ চনৰ ১০–১৬ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা একেটা ৬৫ জনীয়া ভাৰতীয় সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ দলে ৰাছিয়াৰ নিজনী নভগ’ৰডত Zapad-2025 ত পুনৰ অংশগ্ৰহণ কৰে।

২০২৫ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত মস্কোত ভাৰত-ৰাছিয়া আন্তঃচৰকাৰী আয়োগৰ সামৰিক কাৰিকৰী সহযোগিতা আৰু প্ৰতিৰক্ষা উদ্যোগৰ ২৩ সংখ্যক কাৰ্য্যগোষ্ঠীৰ বৈঠকত সঞ্জীৱ কুমাৰ সচিব (প্ৰতিৰক্ষা উৎপাদন)ৰ নেতৃত্বত ভাৰতীয় প্ৰতিনিধি দলে অংশগ্ৰহণ কৰে।

ভাৰত–ৰাছিয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা সহযোগিতা সৰল ক্ৰেতা–বিক্ৰেতাৰ সম্পৰ্কৰ পৰা এনে অংশীদাৰিত্বলৈ বৃদ্ধি পাইছে য’ত উন্নত সামৰিক ব্যৱস্থাৰ যৌথ গৱেষণা, বিকাশ আৰু সহ-উৎপাদন অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। এই সহযোগিতাৰ অধীনত বিকশিত বা উৎপাদিত কিছুমান মূল অস্ত্ৰ ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত আছে:

ভাৰতৰ লোকসভা আৰু ৰাছিয়াৰ ৰাজ্যিক ডুমাৰ মাজত আন্তঃসংসদীয় আয়োগে সংসদীয় সহযোগিতা শক্তিশালী কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। সৃষ্টি হোৱাৰ পিছত ই ২০০০, ২০০৩, ২০১৫, ২০১৭, আৰু ২০১৮ চনত পাঁচবাৰকৈ বৈঠকত মিলিত হৈছে। আয়োগৰ সহ-অধ্যক্ষ হৈছে লোকসভাৰ অধ্যক্ষ আৰু ৰাজ্যিক ডুমাৰ অধ্যক্ষ। ভাৰত–ৰাছিয়া আন্তঃসংসদীয় আয়োগৰ পঞ্চম বৈঠক ২০১৮ চনৰ ০৯ ডিচেম্বৰত ভাৰতত অনুষ্ঠিত হয়।

ৰাজ্যিক ডুমাৰ অধ্যক্ষ শ্ৰী ব্যাচেছলাভ ভলোডিনে ২০২৫ চনৰ ০২–০৪ ফেব্ৰুৱাৰীলৈ ভাৰত ভ্ৰমণ কৰিছিল।তেওঁৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত ৰাষ্ট্ৰপতি উপ-ৰাষ্ট্ৰপতিক সাক্ষাৎ কৰি লোকসভাৰ অধ্যক্ষৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক বৈঠক অনুষ্ঠিত কৰে। ৰাছিয়াৰ প্ৰতিনিধি দলটোৱে ৰাজ্যসভা আৰু লোকসভা উভয়ৰে ২০২৫ চনৰ বাজেট অধিবেশনতো অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে ২০২৪ চনৰ জুলাই মাহত লোকসভাৰ অধ্যক্ষ শ্ৰী ওম বিৰলাই ভাৰতীয় প্ৰতিনিধি দলৰ নেতৃত্বত চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গত অনুষ্ঠিত হোৱা দশম ব্ৰিকছ সংসদীয় মঞ্চলৈ গৈছিল। তেওঁ অধ্যক্ষ ভ’ল’ডিনৰ সৈতে আৰু ৰাছিয়ান ফেডাৰেচন কাউন্সিল (সংসদৰ উচ্চ সদন)ৰ অধ্যক্ষ শ্ৰীমতী ভেলেন্টিনা মেটভিয়েংকোৰ সৈতেও দ্বিপাক্ষিক বৈঠক অনুষ্ঠিত কৰে।

পহলগাম সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ পিছত আৰু ভাৰতৰ অপাৰেচন সিন্দুৰৰ সময়ত শ্ৰীমতী কনিমোজি কৰুণানিধিৰ নেতৃত্বত এটা সৰ্বদলীয় প্ৰতিনিধি দলে পাঁচজন সাংসদ আৰু জ্যেষ্ঠ কূটনীতিবিদ ৰাষ্ট্ৰদূত মঞ্জীৱ পুৰীৰ সৈতে ২০২৫ চনৰ ২২–২৪ মে’ৰ পৰা ৰাছিয়া ভ্ৰমণ কৰিছিল।তেওঁলোকৰ লক্ষ্য আছিল সন্ত্ৰাসবাদৰ প্ৰতি ভাৰতৰ ঐক্যবদ্ধ স্থিতি আৰু সকলো ধৰণৰ শূন্য সহনশীলতা নীতি উপস্থাপন কৰা। ২০২৫ চনৰ ২১–২৬ জুনলৈকে সাংসদ (লোকসভা) ড০ শশী থাৰুৰে ব্যক্তিগতভাৱে ৰাছিয়া ভ্ৰমণ কৰিছিল যদিও কনষ্টেণ্টিন কোছাচেভ ডাঙৰীয়া (ফেডাৰেল কাউন্সিলৰ উপ অধ্যক্ষ) আৰু লিঅ’নিড শ্লুটস্কি (আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰিক্ৰমা ৰাজ্যিক ডুমা কমিটীৰ অধ্যক্ষ)ৰ সৈতে বৈঠকত মিলিত হৈছিল। ২০২৫ চনৰ ২৯–৩০ অক্টোবৰৰ পৰা মস্কোত এছিয়ান সংসদীয় বিধানসভাৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমাৰ স্থায়ী সমিতিৰ বৈঠকত সাংসদ শ্ৰী ৰাজকুমাৰ চহৰ, ড° চি এন মঞ্জুনাথ (লোকসভা), আৰু ড° ভি শিৱদাসন (ৰাজ্য সভা)কে ধৰি ভাৰতীয় সংসদীয় প্ৰতিনিধি দলে অংশগ্ৰহণ কৰে।

বিশেষকৈ ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছৰ বছৰবোৰত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি ভাৰত–ৰাছিয়াৰ অংশীদাৰিত্বৰ সদায় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈ আহিছে। আজি দুয়োখন দেশে মৌলিক বিজ্ঞান, পদাৰ্থ বিজ্ঞান, গণিত, আৰু ভাৰতৰ মানৱতাযুক্ত মহাকাশ উৰণ কাৰ্যসূচী (গগনযান) আৰু নেন’টেকন’লজীৰ দৰে উন্নত ক্ষেত্ৰত একেলগে কাম কৰে। আন এখন দেশৰ সৈতে নিৰ্মিত ভাৰতৰ একমাত্ৰ পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰ তামিলনাডুৰ কুডানকুলাম পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰ ৰাছিয়াৰ সহযোগত স্থাপন কৰা হৈছিল। এই ক্ষেত্ৰত দ্বিপাক্ষিক সহযোগিতা ২০২১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নতুন দিল্লীত অনুষ্ঠিত হোৱা ২১ সংখ্যক বাৰ্ষিক শীৰ্ষ সন্মিলনত স্বাক্ষৰিত বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি আৰু উদ্ভাৱনৰ বাবে নতুন ৰোডমেপৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়। দুয়োপক্ষৰ মন্ত্ৰালয়, বিশ্ববিদ্যালয়, আৰু বিজ্ঞানীসকলক সামৰি লোৱা ৰাছিয়া, ইণ্ডিয়া ৱৰ্কিং গ্ৰুপ অন ছায়েন্স এণ্ড টেকন’লজিৰ বৈঠকসমূহ IRIGC-TEC ব্যৱস্থাৰ অধীনত নিয়মিতভাৱে অনুষ্ঠিত হয়।

ভাৰত আৰু ৰাছিয়াৰ শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত দীৰ্ঘ আৰু ব্যাপক সহযোগিতা আছে। ইয়াৰ অন্যতম দৃশ্যমান উদাহৰণ হ’ল ৰাছিয়াৰ প্ৰতিষ্ঠানত চিকিৎসা, অভিযান্ত্ৰিক, অৰ্থনীতি, বিজ্ঞান, আৰু অন্যান্য বিষয়ত অধ্যয়ন কৰা প্ৰায় ২০ হাজাৰ ভাৰতীয় ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ উপস্থিতি। মেডিকেলৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে ৰাছিয়াত অধ্যয়ন কৰা ভাৰতীয়সকলৰ সৰ্বাধিক গোট গঠন কৰে। ৰাছিয়াত কেইবাখনো বিশ্ববিদ্যালয়ত ইণ্ড’লজী আৰু ভাৰতীয় ভাষা যেনে হিন্দী, সংস্কৃত, পালি আদিও পাঠদান কৰা হয়। বিদ্যালয় পৰ্যায়ত ভাৰতৰ অটল ইনোভেচন মিছন আৰু ৰাছিয়াৰ চিৰিয়াছ চেণ্টাৰে একেলগে ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী আৰু ৰাষ্ট্ৰপতি পুটিনে সৃষ্টি কৰা এক যৌথ পদক্ষেপত কাম কৰে। উচ্চ শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষকৈ বিশ্ববিদ্যালয় আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ মাজত সহযোগিতাৰ বাবে কেইবাটাও মূল ব্যৱস্থা সক্ৰিয়: দুয়োখন চৰকাৰৰ মাজত শৈক্ষিক বিনিময় কাৰ্যসূচী (EEP), ভাৰত আৰু ৰাছিয়াৰ উচ্চ শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানৰ নেটৱৰ্ক (RIN), শৈক্ষিক আৰু গৱেষণা সহযোগিতাৰ প্ৰসাৰৰ আঁচনি (SPARC), আৰু গ্ল’বেল ইনিচিয়েটিভ অৱ একাডেমিক নেটৱৰ্কছ (GIAN) কাৰ্যসূচী।

ITEC ৰ বৃত্তি কাৰ্যসূচীত ৰাছিয়াই সক্ৰিয় অংশীদাৰ হিচাপে কাম কৰি আহিছে। ২০২৪–২৫ চনত প্ৰায় ১৭ জন ৰাছিয়ান নাগৰিকে আইটিইচিৰ পাঠ্যক্ৰমত যোগদান কৰাৰ বিপৰীতে ২০২৩–২৪ চনত প্ৰায় ২৩ জন ৰাছিয়ান লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে। ক’ভিডৰ আগতে এই সংখ্যা প্ৰতি বছৰে ১০০ৰো অধিক আছিল। দূতাবাসে ১৯ ছেপ্টেম্বৰত আই টি ই চি দিৱস ২০২৫ উদযাপন কৰে।

ভাৰত আৰু ৰাছিয়াৰ মাজত গভীৰ আৰু শতিকা পুৰণি সাংস্কৃতিক সম্পৰ্ক আছে যিবোৰ ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ বহু আগতেই আৰম্ভ হৈছিল। এই সংযোগসমূহ ১৫ শতিকাৰ পৰাই আৰম্ভ হয়, যেতিয়া ৰাছিয়াৰ বণিক আফানাছি নিকিটিনে ভাৰত ভ্ৰমণ কৰিছিল, যেতিয়া ভাৰতীয় ব্যৱসায়ীসকলে অষ্ট্ৰাখানত বসতি স্থাপন কৰিছিল আৰু যেতিয়া গেৰাছিম লেবেদেভে কলকাতাত ৰাছিয়ান থিয়েটাৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। নিকোলাছ ৰ’ৰিচকে ধৰি ৰাছিয়াৰ বিখ্যাত পণ্ডিত আৰু শিল্পীসকলে এই সাংস্কৃতিক সংযোগসমূহ আৰু অধিক শক্তিশালী কৰি তুলিছিল। প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম ধৰি ৰাছিয়ানসকলে ভাৰতীয় ছবি চাই ডাঙৰ হৈ আহিছে আৰু ১৯৮০ চনৰ পৰা সমগ্ৰ ৰাছিয়াতে বিশেষকৈ ডাঙৰ চহৰসমূহত যোগাসন অতি জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে।

ভাৰত আৰু ৰাছিয়াৰ মাজত জনসাধাৰণৰ সম্পৰ্ক বৃদ্ধি পাইছে, ইজনে সিজনৰ দেশলৈ অধিক পৰ্যটক আহিছে আৰু ভিছাৰ পদ্ধতি সৰল কৰাৰ প্ৰচেষ্টা চলি আছে। ১৯৮৯ চনত স্থাপিত মস্কোৰ জৱাহৰলাল নেহৰু সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ (JNCC) হৈছে ৰাছিয়াত ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ প্ৰচাৰৰ মূল প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াত কথক, যোগ, তবলা, আৰু হিন্দুস্তানী কণ্ঠ সংগীতৰ নিয়মীয়া ক্লাছ দিয়া হয়, আৰু ৰাছিয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয় আৰু সাংস্কৃতিক সংস্থাসমূহৰ সৈতেও কাম কৰা হয়। ৰাছিয়াৰ বহু বিশ্ববিদ্যালয় আৰু প্ৰতিষ্ঠানতো ভাৰতীয় ভাষাৰ পাঠদান কৰা হয়। সাংস্কৃতিক বিনিময় কাৰ্যসূচী আৰু ICCR –ৰাছিয়াৰ সংস্কৃতি মন্ত্ৰালয়ৰ প্ৰট’কল (নিয়মিতভাৱে নবীকৰণ কৰা)ৰ অধীনত ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক দলসমূহে প্ৰায় প্ৰতি বছৰে ৰাছিয়া ভ্ৰমণ কৰে। ২০২৩ চনত পাঁচটা গোটে কেইবাটাও অঞ্চলত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰি ভাৰতৰ যোদ্ধা মহিলা, ভাৰতনাট্যম, ওডিচি, আৰু ৰাজস্থানী লোকনৃত্য উপস্থাপন কৰে। ICCR -য়ে ৰাছিয়াৰ নাগৰিকসকলক ভাৰতত মানৱীয়, বিজ্ঞান, আয়ুৰ্বেদ, নৃত্য, আৰু সংগীত আদি ক্ষেত্ৰত অধ্যয়নৰ বাবে চাৰিখন বৃত্তি আঁচনিও আগবঢ়ায়।

দ্বিতীয় ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ ২০২৫ চনৰ ০৪–১৫ অক্টোবৰৰ পৰা ৰাছিয়াৰ পাঁচখন চহৰ: মস্কো, চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ, কাজান, ইয়াকুটস্ক, আৰু ভ্লাডিভষ্টকত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ২০২৫ চনৰ ৫–১৩ জুলাইৰ পৰা মধ্য মস্কোত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৯ দিনীয়া সাংস্কৃতিক উৎসৱ ভাৰত উৎসৱ বা ভাৰতীয় উৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়। ই এক বৃহৎ সফলতা লাভ কৰিছিল, প্ৰায় ৮,৫০,০০০ মাস্কোভাইটক আকৰ্ষণ কৰিছিল। সমগ্ৰ ৰাছিয়াৰ ৬০+ অঞ্চলত ১১ সংখ্যক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যোগ দিৱস (২০২৫) উদযাপন কৰা হয়। ২১ জুনত মস্কোৰ ভিডিএনকেএইচ কমপ্লেক্সত আয়ুৰ্বেদ আৰু ধ্যান সম্পৰ্কীয় যোগ প্ৰদৰ্শন আৰু মাষ্টাৰক্লাছত ১০০০ৰো অধিক লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে।

২০২৫ চনৰ ৩–৭ ছেপ্টেম্বৰলৈ অনুষ্ঠিত হোৱা ২০২৫ চনৰ মস্কো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰন্থমেলাত ভাৰত সন্মানীয় অতিথি দেশ হিচাপে আছিল। ১১ অক্টোবৰত ভগৱান বুদ্ধৰ পবিত্ৰ ধ্বংসাৱশেষ ৰাজহুৱা প্ৰদৰ্শনৰ বাবে কাল্মিকিয়া ৰিপাব্লিকৰ এলিষ্টাত উপস্থিত হয়। উত্তৰ প্ৰদেশৰ উপ-মুখ্যমন্ত্ৰী শ্ৰী কেশৱ প্ৰসাদ মৌৰিয়াই ৰাছিয়ালৈ অনা এই ধ্বংসাৱশেষসমূহ পিছত জম্মু-কাশ্মীৰৰ উপ-মুখ্যমন্ত্ৰী শ্ৰী মনোজ সিনহাই ভাৰতলৈ লৈ যায়।

ভাৰত আৰু ৰাছিয়াই ৰাষ্ট্ৰসংঘ, জি-২০, ব্ৰিকছ, আৰু SCOৰ দৰে প্ৰধান বহুপক্ষীয় মঞ্চত ঘনিষ্ঠভাৱে কাম কৰে। ২০২৩ চনত ভাৰতৰ জি-২০ আৰু SCOৰ ৰাষ্ট্ৰপতি আৰু ২০২৪ চনত ৰাছিয়াৰ ব্ৰিকছৰ ৰাষ্ট্ৰপতিত্বৰ সময়ত নিয়মীয়া আদান-প্ৰদান আৰু পাৰস্পৰিক সমৰ্থনৰ জৰিয়তে তেওঁলোকৰ সহযোগিতা অধিক শক্তিশালী হৈছে। ৰাছিয়াই ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ নিৰাপত্তা পৰিষদৰ স্থায়ী আসনৰ বাবে ভাৰতৰ প্ৰাৰ্থীত্বক ধাৰাবাহিকভাৱে সমৰ্থন কৰি আহিছে। ২০২৬ চনত যেতিয়া ভাৰতে ব্ৰিকছৰ অধ্যক্ষ পদ গ্ৰহণ কৰিব তেতিয়া ইয়াৰ প্ৰক্ৰিয়াসমূহক অধিক প্ৰতিষ্ঠানিকৰণ কৰি ব্ৰিকছৰ সহযোগিতা শক্তিশালী কৰাত গুৰুত্ব দিব।

ভাৰত–ৰাছিয়াৰ সম্পৰ্ক ৭৮ বছৰ ধৰি সুদৃঢ় আৰু সুস্থিৰ হৈ আছে। বহুমেৰু বিশ্বৰ প্ৰতি ভাগ-বতৰা কৰা প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু সামৰিক, পাৰমাণৱিক, আৰু মহাকাশৰ দৰে পৰম্পৰাগত ক্ষেত্ৰৰ বাহিৰলৈও সহযোগিতা সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ ইচ্ছাৰ ওপৰত নিৰ্মিত ই আধুনিক যুগৰ অন্যতম স্থিৰ অংশীদাৰিত্ব। বিগত দুবছৰত দ্বিপাক্ষিক বাণিজ্য যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে। দুয়োপক্ষই ভাৰতৰ ৰপ্তানি বৃদ্ধি আৰু সহযোগিতাৰ নতুন আৰ্হি গঢ়ি তোলাৰ উপায়ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি আছে। বিশেষকৈ ৰাছিয়াৰ সুদূৰ পূবৰ সৈতে আন্তঃআঞ্চলিক সম্পৰ্ক শক্তিশালী কৰাৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় উত্তৰ-দক্ষিণ পৰিবহণ কৰিডৰ, চেন্নাই–ভ্লাডিভষ্টক পূব সামুদ্ৰিক কৰিডৰ, উত্তৰ সাগৰীয় পথৰ দৰে বৃহৎ সংযোগ প্ৰকল্পক প্ৰসাৰিত কৰাৰ বাবেও তেওঁলোকে কাম কৰি আছে। পূব দিশলৈ ৰাছিয়াৰ পিভট আৰু সম্পদ আৰু প্ৰযুক্তিৰ শক্তি, আৰু ভাৰতৰ আত্মনিৰ্ভৰ ভাৰত আৰু মেক ইন ইণ্ডিয়াৰ দৰে ফ্লেগশ্বিপ পদক্ষেপৰ মাজত স্পষ্ট সহযোগিতা আছে।

সমল

Ministry of External Affairs

• MEA Press Release – Visit of External Affairs Minister to Russia, Aug 19–21, 2025
• MEA Press Release – State Visit of Russian President to India, Dec 04–05, 2025
• MEA Press Release – India-Russia Inter-Governmental Commission Virtual Review Meeting
• India-Russia Treaties – RU73B1611 PDF
• India-Russia Foreign Relations – PDF
• India-Russia Foreign Relations, Jan 2014 – PDF
• India-Russia Foreign Relations, June 2024 – PDF
• India-Russia Foreign Relations, Dec 2022 – PDF
• https://www.mea.gov.in/Portal/ForeignRelation/India-Russia_Dec_2022.pdf
• https://www.mea.gov.in/press-releases.htm?dtl/38761/21st_session_of_IndiaRussia_InterGovernmental_Commission_on_Military__Military_Technical_Cooperation_Moscow#:~:text=The%20Russian%20Defence%20Minister%20emphasised,on:%2010/12/2024

Press Information Bureau

• PIB – India-Russia Defence Cooperation
• PIB – India-Russia MoU / Agreements

Indian Embassy, Moscow

• India-Russia Bilateral Relations
• India-Russia Defence Cooperation
• India-Russia Cultural Relations
• Chandrayaan Press Release – Embassy
• OVERVIEW OF INDIA-RUSSIA ECONOMIC COOPERATION | Consulate General of India, Vladivostok, Russia

3. Defence & Technology

• BrahMos Joint Venture – About
• T-90 Bhishma Main Battle Tank – AVNL
• IRRPL India-Russia Cooperation

***

DPS/KD