ক্ষুদ্ৰ, লঘু আৰু মজলীয়া উদ্যোগ উন্নয়ন (সংশোধনী) ২০২৬ বিধেয়ক, ২০২৬ চনৰ ৩ আগষ্ট ৰাজ্যসভাত গৃহীত হোৱাৰ পাছত ২০২৬  চনৰ ৭ আগষ্টত লোকসভাত গৃহীত হয়। ২০০৬চনত অধিসূচিত ক্ষুদ্ৰ, লঘু আৰু মজলীয়া উদ্যোগ উন্নয়ন আইন (এমএছএমইডি আইন)প্ৰণয়নৰ ২০বছৰ সম্পূৰ্ণ হৈছে। বছৰ বছৰ ধৰি, প্ৰযুক্তিগত অগ্ৰগতি, তথ্য প্ৰযুক্তি সক্ষম প্ৰণালীৰ উদ্ভৱ আৰু আইনী দৃশ্যপটৰ পৰিৱৰ্তনৰ বাবে এমএছএমই দৃশ্যপটত হোৱা দ্ৰুত পৰিৱৰ্তনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত এমএছএমইৰ বিকাশ ত্বৰান্বিত কৰি তুলিবলৈ এমএছএমইডি আইন সংশোধন কৰাৰ প্ৰয়োজন আছিল। ১.৪.২০২৩ত উদ্যমত পঞ্জীয়ন কৰা এমএছএমইৰ সংখ্যা ১.৬৫ কোটিৰ পৰা বৰ্তমান ৯.১৬ কোটিলৈ বৃদ্ধি হৈছে। ৪০ কোটিৰো অধিক লোকক নিযুক্তি প্ৰদান কৰা এমএছএমই খণ্ডক ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ মেৰুদণ্ড বুলি গণ্য কৰা হয়। এম এছ এম ই খণ্ডৰ উন্নয়ন পৰিচালনা কৰা  আইনী পৰিকাঠামো শক্তিশালী কৰা, ব্যৱসায়িক সূচলতা ত্বৰান্বিত কৰা, জৰিমনা হ্ৰাসৰ জৰিয়তে এক সক্ষম ব্যৱসায়িক পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা, এম এছ এম ই-ৰ প্ৰচাৰৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠানিক ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰা আৰু ক্ষুদ্ৰ তথা লঘু উদ্যোগসমূহে সন্মুখীন হোৱা বিলম্বিত পৰিশোধৰ সমস্যাৰ সমাধানৰ উদ্দেশ্যে এম এছ এম ই আইনৰ সংশোধনী কৰা হৈছে।

এম এছ এম ই ডি আইনত কৰা সংশোধনীসমূহৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’লঃ

১.  পৰিৱৰ্তিত এমএছএমই পৰিৱেশৰ সৈতে আইনখনক খাপ খুৱাবলৈঃ"কাৰখানা/যন্ত্ৰপাতিৰ ক্ষেত্ৰত বিনিয়োগ" আৰু "টাৰ্ণঅভাৰ"ৰ দুটা মানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এমএছএমই শ্ৰেণীবিভাজনক আইনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। বিধেয়কখনে এমএছএমইৰ বাবে ডিজিটেল, বিনামূলীয়া আৰু স্বেচ্ছাসেৱী পঞ্জীয়ন মঞ্চ হিচাপে উদ্যোগ পঞ্জীয়ন পৰ্টেলক স্থায়ীত্ব প্ৰদান কৰে। এমএছএমইৰ বাবে পঞ্জীয়ন স্বেচ্ছামূলক।

২.  বিলম্বিত পৰিশোধৰ সমাধানৰ বাবে ব্যৱস্থাটোক শক্তিশালী কৰা আৰু এম এছ ই সমূহৰ বাবে মধ্যস্থতা পুৰস্কাৰ বলবৎ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰাঃ এই সংশোধনীয়ে অনলাইন বিবাদ নিষ্পত্তিৰ ব্যৱস্থা কৰিছে যাতে এমএছইসমূহে তেওঁলোকৰ বিবাদসমূহ সময়মতে আৰু সুলভ মূল্যত সমাধান কৰিবলৈ সক্ষম হয়। যদি ডিক্রী, পুৰস্কাৰ বা আদেশ বাতিল কৰাৰ আবেদন ছয় মাহতকৈ অধিক সময় ধৰি পৰি আছে, তেন্তে ই আদালতক কমেও পঞ্চাশ শতাংশ ধন ক্ষুদ্ৰ আৰু লঘু উদ্যোগৰ যোগান ধৰোঁতাসকলক পৰিশোধ কৰাৰ নিৰ্দেশ দিবলৈ বাধ্য কৰে।

৩. বিলম্বিত পৰিশোধ বিতৰ্কৰ দ্ৰুত বিচাৰ নিৰ্ণয় নিশ্চিত কৰিবলৈঃ বিলম্বিত পৰিশোধ বিতৰ্কৰ দ্ৰুত বিচাৰ নিৰ্ণয় নিশ্চিত কৰিবলৈ সংশোধনীখনে সময়সীমা প্ৰৱৰ্তন কৰে। সংশোধিত বিধানসমূহৰ অধীনত, এম এছ ই এফ চি বা মধ্যস্থতা সেৱা প্ৰদানকাৰীয়ে প্ৰথম উপস্থিতিৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত তাৰিখৰ পৰা নব্বৈ দিনৰ ভিতৰত মধ্যস্থতা সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। তাৰ পিছত, এমএছইএফচিসমূহে মধ্যস্থতা সমাপ্ত হোৱাৰ তাৰিখৰ পৰা ত্ৰিশ দিনৰ ভিতৰত বিষয়টো মধ্যস্থতাৰ বাবে প্ৰেৰণ কৰিব লাগিব। পৰৱৰ্তী সময়ত, এম এছ ই এফ চি বা যিকোনো প্ৰতিষ্ঠান বা কেন্দ্ৰই বিকল্প বিবাদ নিষ্পত্তি সেৱা প্ৰদান কৰিলে, আবেদন সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ পৰা নব্বৈ দিনৰ ভিতৰত এই পুৰস্কাৰ প্ৰদান কৰিব লাগিব।

৪. বকেয়া ধনৰ আদায় শক্তিশালী কৰিবলৈঃ সংশোধিত আইনৰ অধীনত, সুবিধা পৰিষদৰ দ্বাৰা কৰা যিকোনো মধ্যস্থতা নিষ্পত্তি চুক্তি বা মধ্যস্থতা পুৰস্কাৰ বা মধ্যস্থতা সেৱা প্ৰদানকাৰী বা ধাৰা ১৮ৰ অধীনত যিকোনো বিকল্প বিবাদ সমাধান প্ৰতিষ্ঠানৰ জৰিয়তে, জিলা কালেক্টৰ, উপ আয়ুক্ত, বা ক্ৰেতাৰ সম্পত্তি অৱস্থিত থকা ক্ষেত্ৰৰ যিকোনো অধিসূচিত কৰ্তৃপক্ষৰ জৰিয়তে ৰাজহৰ বকেয়া' হিচাপে আদায় কৰিব পাৰি।

৫. এমএছএমইসমূহক দ্ৰুত পৰিশোধৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিবলৈঃ সকলো কেন্দ্ৰীয় ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগে (চিপিএছই) এমএছএমইৰ পৰা সামগ্ৰী আৰু সেৱা ক্ৰয়ৰ বাবে ট্ৰেড ৰিচিভেবলছ ৰেহাই প্ৰণালী প্লেটফৰ্ম (টিআৰইডিএছ) ৰ জৰিয়তে চালানৰ নিষ্পত্তিৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিব। এই সংশোধনীয়ে ৰাজ্যসমূহক তেওঁলোকৰ পি এছ ই সমূহক টি আৰ ই ডি এছ-ৰ জৰিয়তে চালান নিষ্পত্তি লাভ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰাৰ বাবে এক সক্ষম প্ৰণালীও প্ৰদান কৰে। উল্লেখ্য যে অতিৰিক্ত লিকুইডিটি প্ৰদান কৰা আৰু এমএছএমইসমূহক সময়মতে পৰিশোধ নিশ্চিত কৰাৰ বাবে টিআৰইডিএছ এক প্ৰতিষ্ঠানিক মঞ্চ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। টিআৰইডিএছ-ত চালান ৰেহাইৰ পৰিমাণ ২০২২-২৩ ত ৪০,০০০ কোটি টকাৰ পৰা ২০২৫-২৬ ত ৩.৪৭ লাখ কোটি টকালৈ বৃদ্ধি পাইছে। চি পি এছ ই-ৰ দ্বাৰা চালান নিষ্পত্তিৰ বাধ্যতামূলক ৰুটিঙে এম এছ এম ই-ৰ পৰিশোধৰ সমস্যা অধিক হ্ৰাস কৰিব।

৬. ক্ষুদ্ৰ আৰু লঘু উদ্যোগৰ সুবিধা পৰিষদ (এম এছ ই এফ চি)গঠনৰ সিদ্ধান্ত লোৱাৰ বাবে ৰাজ্যসমূহৰ বাবে শিথিলতা প্ৰৱৰ্তন আৰু সক্ষম ব্যৱস্থা সৃষ্টি কৰা যাৰ ফলত অধিক এম এছ ই এফ চি গঠন কৰা হয়ঃ এম এছ ই এফ চি-ৰ গঠন যুক্তিসংগত কৰা হৈছে যাতে ৰাজ্য চৰকাৰসমূহে এম এছ ই-ৰ বাবে পৰিশোধ সম্পৰ্কীয় বিবাদসমূহৰ দ্ৰুত নিষ্পত্তিৰ বাবে একাধিক এম এছ ই এফ চি স্থাপন কৰিব পাৰে। এই সংশোধনীয়ে ৰাজ্য চৰকাৰসমূহক এম এছ ই এফ চি-ৰ বাবে নিয়ম প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষমতাও প্ৰদান কৰিছে।

৭.  ব্যৱসায়িক সূচলতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ আৰু এমএছএমই পৰিৱেশতন্ত্ৰত বিশ্বাস-আধাৰিত নিয়মাৱলী অনাৰ বাবেঃ সংশোধনীয়ে জৰিমনা হ্ৰাসৰ ব্যৱস্থা কৰে আৰু দোষী সাব্যস্তকৰণ-আধাৰিত জৰিমনাৰ ঠাইত শ্ৰেণীবদ্ধ দেৱানী জৰিমনাৰ ব্যৱস্থা কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে, এম এছ এম ই ডি আইনৰ অধীনত, পঞ্জীয়ন দাখিল নকৰা বা তথ্য প্ৰদান নকৰাৰ বাবে দোষী সাব্যস্ত হোৱা আৰু জৰিমনাৰ শাস্তি দিয়া হৈছিল। এতিয়া, আইনখনৰ সংশোধিত ব্যৱস্থাসমূহৰ অধীনত, দণ্ডনীয় ব্যৱস্থাসমূহক অপৰাধমূলক বুলি গণ্য কৰা হৈছে। ভুল তথ্য প্ৰদান কৰাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰথমে সতৰ্কবাণী জাৰি কৰা হ'ব আৰু দ্বিতীয় আৰু পৰৱৰ্তী ঘটনাৰ ক্ষেত্ৰত জৰিমনা আৰোপ কৰা হ'ব। ক্ৰেতাসকলে বাৰ্ষিক একাউণ্টত সুদৰ সৈতে পৰিশোধ নকৰা পৰিমাণসমূহ প্ৰকাশ নকৰাৰ বাবে দোষী সাব্যস্ত হোৱা আৰু জৰিমনাৰ সলনি প্ৰথমে সতৰ্কবাণী, দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে জৰিমনা আৰু তৃতীয় তথা পৰৱৰ্তী সময়ত জৰিমনাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। ই ব্যৱসায়িক সূচলতা বৃদ্ধি কৰে আৰু এক বিশ্বাস-আধাৰিত নিয়ন্ত্ৰক পৰিৱেশ গঢ়ি তোলে।

এই সংশোধনীসমূহ বিকশিত ভাৰত @২০৪৭ৰ দৃষ্টিভংগীৰ প্ৰতি চৰকাৰৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ সৈতে সংগতি ৰাখে। প্ৰাণৱন্ত এমএছএমই খণ্ড হৈছে অন্তৰ্ভুক্তিমূলক, বহনক্ষম আৰু নিযুক্তি-নিবিড় অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ মূল চাবিকাঠি। এম এছ এম ই ডি আইনৰ সংশোধনীয়ে উদ্যোগসমূহৰ আনুষ্ঠানিককৰণ বৃদ্ধি কৰিব, এম এছ এম ই সমূহৰ পৰিসৰ বৃদ্ধিৰ পথ প্ৰদান কৰাৰ জৰিয়তে বিকাশৰ পথেৰে অগ্ৰসৰ হ’ব। ই ব্যৱসায়িক সূচলতা বৃদ্ধি কৰিব আৰু অনুপালনৰ প্ৰসাৰ ঘটাব।

***

Sunil Kumar Tiwari/DD