ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਦੁਆਰਾ ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗਤੀਸ਼ਕਤੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ (PMGSNMP) ਦੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਗਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਭੂ-ਸਥਾਨਕ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਨੂੰ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਭਾਰਤ ਤਹਿਤ ਭਾਸਕਰਚਾਰੀਆ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਪੇਸ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਐਂਡ ਜੀਓ-ਇਨਫੋਰਮੈਟਿਕਸ ਦੁਆਰਾ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ/ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ/ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਲਮੇਲ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਭੂ-ਸਥਾਨਕ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮਲਟੀਮੋਡਲ, ਇੰਟਰ-ਮੋਡਲ ਅਤੇ ਆਖਰੀ-ਮੀਲ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਕੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪਹਿਲ ਇੱਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਡਿਜੀਟਲ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਭੂ-ਸਥਾਨਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੈ।

ਪੀਐੱਮ ਗਤੀਸ਼ਕਤੀ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੈਟਫਾਰਮ 'ਤੇ 1,800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੇਟਾ ਲੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 58 ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ/ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ 36 ਰਾਜਾਂ/ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਨੇ 65 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਮੌਡਿਊਲਾਂ/ਟੂਲਾਂ ਅਤੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਵੈੱਬ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਏਕੀਕਰਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਡੇਟਾ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਮਿਲੀ ਹੈ।

ਨੈੱਟਵਰਕ ਪਲੈਨਿੰਗ ਗਰੁੱਪ (ਐੱਨਪੀਜੀ) ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 20.23 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਢਾਂਚਾ ਬਹੁ-ਮਾਡਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਆਖਰੀ-ਮੀਲ ਸੰਪਰਕ, ਅੰਤਰ-ਮੋਡਲ ਸੰਪਰਕ, ਬਿਹਤਰ ਸੰਚਾਲਨ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਾਗੂਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨੈੱਟਵਰਕ ਪਲੈਨਿੰਗ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾਗਤ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਖੇਤਰ-ਅਧਾਰਿਤ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੜਕਾਂ, ਸਕੂਲ, ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਪੀਐੱਮ ਗਤੀਸ਼ਕਤੀ ਪਬਲਿਕ ਪਲੈਟਫਾਰਮ, ਸਤੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਜੀਓਸਪੇਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟਰਫੇਸ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਡੇਟਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਡੇਟਾ ਅਪਲੋਡਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਪੀਐੱਮਜੀਐੱਸ-ਐੱਨਐੱਮਪੀ ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ ਨੇ ਗਿਆਨ ਸਾਂਝਾਕਰਣ, ਡੇਟਾ ਸ਼ਾਸਨ, ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਡੇਟਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ ਹੈ।

2021-22 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਸਥਾਪਨਾ, ਵਿਸਥਾਰ, ਡੂੰਘਾਈ, ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। 2022-23 ਦੌਰਾਨ, ਅੱਠ ਮੁੱਖ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 71 ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2023-24 ਵਿੱਚ 1,463 ਡੇਟਾ ਲੇਅਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ 36 ਰਾਜਾਂ/ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਮਾਜਿਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਏਕੀਕਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

2024-25 ਦੌਰਾਨ, ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਏਕੀਕਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ 121 ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2025-26 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗਤੀਸ਼ਕਤੀ ਪਬਲਿਕ ਪਲੈਟਫਾਰਮ/ਯੂਜੀਆਈ, ਕੇਐੱਮਐੱਸ, ਡੀਯੂਕਐੱਮਐੱਸ ਅਤੇ ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਫਰਵਰੀ 2026 ਤੱਕ, 352 ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

2026 ਤੱਕ, 20.23 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ 421 ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,800 ਡੇਟਾ ਲੇਅਰਾਂ, 65 ਤੋਂ ਵੱਧ ਟੂਲਸ ਅਤੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਅਥਾਰਿਟੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗਤੀਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਢਾਂਚਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾ ਕੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਭੂ-ਸਥਾਨਕ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡੇਟਾ ਏਕੀਕਰਣ, ਸੰਸਥਾਗਤ ਤਾਲਮੇਲ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਡਿਜੀਟਲ ਟੂਲਸ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ-ਪੱਧਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਲਈ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਖੋਜ, ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਮੁਲਾਂਕਣ, ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਲਈ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਅਥਾਰਿਟੀ (ITLA) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਲਟੀਮੋਡਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ, ਸੰਚਾਲਨ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸੰਚਾਲਨ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਏਗੀ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ 2047 ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗਤੀਸ਼ਕਤੀ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਬਹੁ-ਮਾਡਲ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਸੰਚਾਲਨ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ, ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਤਿਆਰ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

************

ਅਭਿਸ਼ੇਕ/ਗਰਿਮਾ/ਏਕੇ