ઉત્તર પૂર્વ: જ્યાં વિકાસનો સૂર્ય ઉગે છે

 

કી ટેકવેઝ પ્રધાનમંત્રી મોદી મિઝોરમમાં ₹8,000 કરોડથી વધુના ખર્ચે બનેલ બૈરાબી - સાઈરંગ રેલવે લાઇનનું ઉદ્ઘાટન કરશે, જે આઈઝોલને પ્રથમ વખત રાષ્ટ્રીય રેલ નેટવર્ક સાથે જોડશે. રેલવે મંત્રાલયે 2014 થી ઉત્તરપૂર્વ માટે ₹62,477 કરોડ ફાળવ્યા છે, જેમાંથી ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં ₹10,440 કરોડ અલગ રાખવામાં આવ્યા છે. જુલાઈ, 2025 સુધીમાં ઉત્તર પૂર્વ ક્ષેત્રમાં 16,207 કિમી રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોનું નિર્માણ થયું. PMGSY હેઠળ, 80,933 કિમી લાંબા 16,469 રસ્તાના કામો અને 2,108 પુલ પૂર્ણ થયા છે.

 

ઉત્તરપૂર્વ ભારત: સરહદથી અગ્રિમ દોડવીર સુધી

દાયકાઓથી, ઉત્તરપૂર્વ ભારતને દૂરની સરહદ, સંસ્કૃતિથી સમૃદ્ધ, પરંતુ તેની સંપૂર્ણ ક્ષમતાને ઉજાગર કરવા માટે જરૂરી માળખાકીય સુવિધાઓનો અભાવ જોવામાં આવતો હતો. મિઝોરમના જીવંત સમુદાયો સહિત, આ પ્રદેશના લોકો, જે તેમની ઊંડા મૂળિયાવાળી પરંપરાઓ અને સામાજિક સંવાદિતા માટે જાણીતા છે, લાંબા સમયથી ધ્યાનની રાહ જોતા વિકાસની આશાઓ પોષતા હતા. કેન્દ્ર સરકારના એક્ટ ઇસ્ટ વિઝન સાથે, ઉત્તરપૂર્વ હાંસિયામાંથી મુખ્ય પ્રવાહમાં આગળ વધ્યું છે. જે એક સમયે દૂરસ્થ ખૂણા તરીકે જોવામાં આવતું હતું તે હવે ભારતની વિકાસ વાર્તામાં અગ્રણી તરીકે ઓળખાય છે. રેલવે, હાઇવે, હવાઈ જોડાણ અને ડિજિટલ માળખામાં અભૂતપૂર્વ રોકાણોએ મિઝોરમની વાંસથી ઢંકાયેલી ટેકરીઓથી લઈને સિક્કિમના શિખરો અને આસામના ચાના બગીચાઓ સુધી, આઠ રાજ્યોમાં વિકાસને વેગ આપ્યો છે. આજે, આ પ્રદેશ ફક્ત પરિવર્તનશીલ જ નહીં પરંતુ સશક્ત પણ છે, વધુ સારી કનેક્ટિવિટી, મજબૂત અર્થતંત્રો અને હેતુની નવી ભાવના સાથે. ઉત્તરપૂર્વની વાર્તા હવે શાંતિ, પ્રગતિ અને સમૃદ્ધિની વાર્તા છે, જે વિકાસ ભારતનું સાચું પ્રતિબિંબ બની રહ્યું છે. ચાન

ઉત્તરપૂર્વનું સશક્તિકરણ: સશક્ત બનાવવા, કાર્ય કરવા, મજબૂત બનાવવા અને પરિવર્તન લાવવાનું વિઝન

ઉત્તર પૂર્વીય ક્ષેત્રમાં સમાવિષ્ટ વિકાસને વેગ આપવા માટે કેન્દ્ર સરકારે તેના એક્ટ ઇસ્ટ વિઝન હેઠળ શ્રેણીબધ્ધ પરિવર્તનકારી પહેલો અમલમાં મૂકી છે. આ વ્યૂહાત્મક માળખું ઉત્તરપૂર્વને દક્ષિણપૂર્વ એશિયા સાથે ભારતના જોડાણ માટે એક મહત્વપૂર્ણ પ્રવેશદ્વાર તરીકે સ્થાન આપે છે, સાથે સાથે  સંતુલિત વિકાસ પણ સુનિશ્ચિત કરે છે. પ્રધાનમંત્રીના જણાવ્યા મુજબ "અમારા માટે પૂર્વનો અર્થ સશક્તીકરણ, કાર્ય, મજબૂતીકરણ અને પરિવર્તન" એક માર્ગદર્શક ફિલસૂફી છે જે પ્રદેશમાં દરેક નીતિ પહેલને આધાર આપે છે. માળખાગત સુવિધાઓ અને ડિજિટલ કનેક્ટિવિટીથી લઈને શિક્ષણ, આરોગ્યસંભાળ અને આજીવિકા સુધી, આ પ્રયાસો આઠ રાજ્યોમાં સુલભતા સુધારવા અને જીવનની ગુણવત્તા વધારવા માટે તકો બનાવવા પર કેન્દ્રિત છે.

ઉત્તર પૂર્વ ટ્રેક પર: રેલવે અને વિકાસ

રેલવે મંત્રાલય ઉત્તર પૂર્વીય ક્ષેત્રમાં મોટા પાયે પરિવર્તન લાવી રહ્યું છે, જેમાં માળખાગત સુવિધાઓના અંતરને દૂર કરવા અને કનેક્ટિવિટી વધારવા માટે રેકોર્ડ રોકાણોનો સમાવેશ થાય છે. 2014 થી, આ પ્રદેશ માટે રેલવે બજેટ ફાળવણી પાંચ ગણી વધીને ₹62,477 કરોડ સુધી પહોંચી ગઈ છે, જેમાં ચાલુ નાણાકીય વર્ષ માટે ₹10,440 કરોડનો સમાવેશ થાય છે. હાલમાં ₹77,000 કરોડના રેલવે પ્રોજેક્ટ્સ ચાલી રહ્યા છે, જે આ ક્ષેત્રમાં અત્યાર સુધીના સૌથી વધુ રોકાણ સ્તરનું છે. આ પ્રગતિનું એક મહત્વપૂર્ણ હાઇલાઇટ પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા મિઝોરમમાં બૈરાબી - સૈરંગ રેલવે લાઇનનું ઉદ્ઘાટન હશે. ₹8,000 કરોડથી વધુના ખર્ચે બનેલ , આ 51 કિલોમીટરની લાઇન સ્વતંત્રતા પછી પહેલીવાર ઐઝોલને રાષ્ટ્રીય રેલવે નેટવર્ક સાથે જોડશે. પડકારજનક ભૂપ્રદેશમાં બાંધવામાં આવેલા 143 પુલ અને 45 ટનલ સાથે , આ બાંધકામ એક એન્જિનિયરિંગ અજાયબી છે જેમાં કુતુબ મિનાર કરતા પણ ઊંચો એક પુલ છે. મુસાફરોની સુવિધા ઉપરાંત, આ લાઇન માલપરિવહનમાં પણ સુધારો કરશે, વાંસ અને બાગાયત જેવા સ્થાનિક ઉત્પાદનો માટે નવા બજારો ખોલશે અને પ્રવાસન અને રોજગારને મજબૂત પ્રોત્સાહન આપશે. પ્રધાનમંત્રી સૈરંગથી દિલ્હી ( રાજધાની એક્સપ્રેસ), કોલકાતા (મિઝોરમ એક્સપ્રેસ) અને ગુવાહાટી ( ઐઝવાલ ઇન્ટરસિટી) સુધીની ત્રણ નવી ટ્રેન સેવાઓને પણ લીલી ઝંડી આપશે. આ મિઝોરમને ભારતના વિકાસના નકશા પર મજબૂત રીતે સ્થાન આપે છે.

વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ્સ ઉપરાંત, ઉત્તરપૂર્વમાં મંજૂર થયેલી અનેક પહેલો દ્વારા વ્યવસ્થિત માળખાગત વિસ્તરણ જોવા મળ્યું છે. નાણાકીય વર્ષ 2022-23 થી, ભવિષ્યના વિસ્તરણ કોરિડોરને ઓળખવા માટે પીએમ ગતિ શક્તિ રાષ્ટ્રીય માસ્ટર પ્લાન હેઠળ 1,790 કિમીને આવરી લેતા 17 નવા રેલવે સર્વેક્ષણોને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. મુખ્ય ચાલુ પ્રોજેક્ટ્સમાં જીરીબામ - ઇમ્ફાલ અને દિમાપુર - કોહિમા લાઇનનો સમાવેશ થાય છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય વ્યૂહાત્મક અને આંતર-રાજ્ય જોડાણને મજબૂત બનાવવાનો છે. વધુમાં, ઘણા ગેજ રૂપાંતર અને ડબલિંગના કામો પ્રગતિમાં છે, જે મુસાફરો અને માલસામાનની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરે છે. આ પ્રયાસો કેન્દ્રના લાંબા ગાળાના વિઝનને પ્રતિબિંબિત કરે છે જે પ્રદેશને રાષ્ટ્રીય રેલવે ગ્રીડમાં સંપૂર્ણપણે એકીકૃત કરે છે.

રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ વિકાસ

રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોના વિકાસ અને જાળવણી માટે જવાબદાર, માર્ગ પરિવહન અને ધોરીમાર્ગ મંત્રાલય (MoRT&H ) એ ઉત્તરપૂર્વ પ્રદેશ (NER)માં 16,207 કિલોમીટરના રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોનું નિર્માણ કર્યું છે. સરકાર દ્વારા રસ્તાઓ, રેલવે અને ગ્રામીણ પરિવહન પ્રોજેક્ટ્સમાં સતત રોકાણો આ પ્રદેશને ફરીથી આકાર આપી રહ્યા છે, ગતિશીલતામાં વધારો કરી રહ્યા છે અને સ્થાનિક સમુદાયો માટે નવી તકો ખોલી રહ્યા છે. આ પ્રતિબદ્ધતાનું એક નોંધપાત્ર ઉદાહરણ આસામમાં મંગલદોઈ અને માઝીકુચી વચ્ચે ₹45.31 કરોડના ખર્ચે 15 કિલોમીટરના માર્ગ બાંધકામ પ્રોજેક્ટને મંજૂરી છે. ઓગસ્ટ 2025માં મંજૂર કરાયેલ, આ પ્રોજેક્ટ નોર્થ ઇસ્ટ સ્પેશિયલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ સ્કીમ (NESIDS) - રસ્તાઓ હેઠળ અમલમાં મૂકવામાં આવશે.

પીએમજીએસવાય હેઠળ રસ્તાના કામો અને પુલો

પ્રધાનમંત્રી ગ્રામ સડક હેઠળ યોજના (PMGSY) હેઠળ, ઉત્તર પૂર્વીય ક્ષેત્રમાં 89,436 કિમી અને 2,398 પુલને આવરી લેતા 17,637 રસ્તાના કામોને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આમાંથી, 80,933 કિમી અને 2,108 પુલના 16,469 રસ્તાના કામો પૂર્ણ થઈ ગયા છે, જેનાથી દૂરસ્થ અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં લાસ્ટ માઇલ સુધીના જોડાણમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે.

ડિજિટલ કનેક્ટિવિટી અને મોબાઇલ સેવાઓ

ભારતનેટ અને ડિજિટલ ભારત નિધિ સમર્થિત અન્ય પ્રાજેક્ટ સહિત સરકાર દ્વારા ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવતા અનેક પ્રોજેક્ટ્સે ગ્રામ પંચાયતોને સેવા માટે તૈયાર કરીને અને સમગ્ર પ્રદેશમાં મોબાઇલ ટાવર કાર્યરત કરીને ઉત્તરપૂર્વમાં ડિજિટલ કનેક્ટિવિટીમાં વધારો કર્યો છે.

પ્રાદેશિક હવાઈ જોડાણ (UDAN) યોજના

નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયે પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટી યોજના - ઉડાન રજૂ કરી છે જેથી એવા એરપોર્ટ્સથી હવાઈ મુસાફરીની સુવિધામાં સુધારો થાય જે અગાઉ સેવાથી વંચિત હતા અથવા ઓછી સેવા ધરાવતા હતા. આ પહેલથી ઉત્તર પૂર્વીય ક્ષેત્રમાં વિવિધ એરપોર્ટ્સ અને હેલિપોર્ટ્સને જોડતા અસંખ્ય રૂટ સ્થાપિત કરવામાં મદદ મળી છે.

વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ માટે નાણાકીય સહાય

પૂર્વોત્તર ક્ષેત્ર વિકાસ મંત્રાલય ( MDoNER ) આઠ પૂર્વોત્તર રાજ્યોને માળખાગત સુવિધાઓ, કનેક્ટિવિટી અને સંદેશાવ્યવહાર સાથે જોડાયેલા વિકાસલક્ષી પ્રોજેક્ટ્સને ટેકો આપવા માટે નાણાંકીય સહાય પૂરી પાડી રહ્યું છે. આ પાંચ કેન્દ્રીય ક્ષેત્ર યોજનાઓ દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યું છે : NESIDS (રોડ્સ) , NESIDS (OTRI) , PM- DevINE , ઉત્તર પૂર્વીય પરિષદની યોજનાઓ (NEC) અને વિશેષ વિકાસ પેકેજો (SDPs) .

1. પીએમ- ડિવાઈન યોજના

ઉત્તર પૂર્વ ક્ષેત્ર માટે પ્રધાનમંત્રી વિકાસ પહેલ (PM- DevINE ) એ 100% કેન્દ્રિય ભંડોળ ધરાવતી કેન્દ્રીય ક્ષેત્ર યોજના છે જેની જાહેરાત કેન્દ્રીય બજેટ 2022-23માં કરવામાં આવી હતી. આ યોજનાનો કુલ ખર્ચ 2022-23 થી 2025-26 સુધીના ચાર વર્ષના સમયગાળા માટે ₹6,600 કરોડ છે. તેના ઉદ્દેશ્યો PM ગતિશક્તિ માળખાને અનુરૂપ માળખાકીય પ્રોજેક્ટ્સને ભંડોળ પૂરું પાડવા, પ્રદેશની ચોક્કસ જરૂરિયાતો પર આધારિત સામાજિક વિકાસ પહેલને ટેકો આપવા, યુવાનો અને મહિલાઓ માટે આજીવિકાની તકો સક્ષમ બનાવવા અને ઉત્તર પૂર્વીય ક્ષેત્રમાં વિવિધ ક્ષેત્રોમાં વિકાસના અંતરને દૂર કરવાનો છે.

2. NESIDS - રસ્તાઓ

નોર્થ ઇસ્ટ સ્પેશિયલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ સ્કીમ (NESIDS) - રોડ્સ એ એક કેન્દ્રીય ક્ષેત્ર યોજના છે જે 2017-18માં શરૂ કરવામાં આવી હતી અને 31 માર્ચ 2026 સુધી લંબાવવામાં આવી હતી. તે રસ્તાઓ અને સંકળાયેલ માળખાગત સુવિધાઓના નિર્માણ માટે લક્ષિત ગેપ ફંડિંગ પૂરું પાડે છે જે અન્ય કેન્દ્રીય મંત્રાલયો અથવા એજન્સીઓ દ્વારા આવરી લેવામાં આવતા નથી. આ યોજના એવા પ્રોજેક્ટ્સ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે જે દૂરના વિસ્તારોમાં પહોંચ વધારે છે, બજાર જોડાણ સુધારે છે અને વ્યૂહાત્મક અથવા સુરક્ષા હેતુઓ પૂરા પાડે છે . ફક્ત તે દરખાસ્તો જે રસ્તાઓ, પુલો અને સહાયક માળખાગત સુવિધાઓ જેવી ભૌતિક સંપત્તિઓનું નિર્માણ કરે છે તે ભંડોળ માટે પાત્ર છે.

3. NESIDS - રસ્તાઓ સિવાયના માળખાગત સુવિધાઓ (OTRI)

NESIDS - રસ્તાઓ સિવાયનું ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (OTRI) એ NESIDS સેન્ટ્રલ સેક્ટર સ્કીમનો એક ઘટક છે. તેમાં નોન-લેપ્સેબલ સેન્ટ્રલ પૂલ ઓફ રિસોર્સિસ (NLCPR) અને હિલ એરિયા ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામ (HADP) જેવી અગાઉની યોજનાઓના અધૂરા પ્રોજેક્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે. NESIDS-OTRI આઠ પૂર્વોત્તર રાજ્યોને પ્રાથમિક અને માધ્યમિક આરોગ્યસંભાળ, શિક્ષણ, વીજળી, પાણી પુરવઠો, ઘન અને પ્રવાહી કચરા વ્યવસ્થાપન, ઔદ્યોગિક વિકાસ, નાગરિક ઉડ્ડયન, રમતગમત, ટેલિકોમ્યુનિકેશન અને પ્રતિષ્ઠિત જળ સંસ્થાઓના સંરક્ષણ જેવા ક્ષેત્રોમાં માળખાગત વિકાસ માટે નાણાંકીય સહાય પૂરી પાડે છે. જુલાઈ 2025 સુધીમાં, NESIDS-OTRI હેઠળ 29 પ્રોજેક્ટ્સ મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે અને અમલીકરણના વિવિધ તબક્કામાં છે, જેમાં અત્યાર સુધીમાં ₹462.21 કરોડનો ખર્ચ થયો છે.

4. ઉત્તર પૂર્વીય પરિષદ (NEC)ની યોજનાઓ

ઉત્તર પૂર્વીય પરિષદ (NEC) હેઠળ અમલમાં મુકાયેલી યોજનાઓ 1 એપ્રિલ 2022થી 31 માર્ચ 2026 સુધી લંબાવવામાં આવી હતી. આ યોજનાઓનો ઉદ્દેશ્ય રાજ્યો દ્વારા ઓળખાયેલા પ્રાથમિકતા ક્ષેત્રોમાં પ્રોજેક્ટ્સને ટેકો આપીને આઠ પૂર્વીય રાજ્યોના સર્વાંગી વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. પ્રોજેક્ટ્સની પસંદગી, મંજૂરી અને દેખરેખનું સંચાલન ઉત્તર પૂર્વીય ક્ષેત્ર વિકાસ મંત્રાલય ( MDoNER ) અને NEC દ્વારા સંબંધિત રાજ્ય સરકારો સાથે સંકલનમાં કરવામાં આવે છે. અમલીકરણ નિયુક્ત રાજ્ય અથવા કેન્દ્રીય એજન્સીઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે. NEC યોજનાઓ હેઠળના મુખ્ય ધ્યાન કેન્દ્રિત ક્ષેત્રોમાં વાંસ વિકાસ, ડુક્કર ઉછેર, પ્રાદેશિક પર્યટન, ઉચ્ચ શિક્ષણ, તૃતીય આરોગ્યસંભાળ અને આજીવિકા નિર્માણનો સમાવેશ થાય છે.

5. આસામ અને ત્રિપુરા માટે ખાસ વિકાસ પેકેજો (SDPs)

આસામ અને ત્રિપુરા માટે ખાસ વિકાસ પેકેજો (SDPs)એ ઉત્તર પૂર્વીય ક્ષેત્રમાં સમાવિષ્ટ વિકાસ અને શાંતિને પ્રોત્સાહન આપવાના હેતુથી ચાલી રહેલી કેન્દ્રીય ક્ષેત્ર યોજનાનો એક ભાગ છે. ઓગસ્ટ 2025 માં, કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે આ યોજના હેઠળ ₹4,250 કરોડના કુલ ખર્ચ સાથે ચાર નવા ઘટકોને મંજૂરી આપી હતી. આમાંથી, પાંચ વર્ષ (2025-26થી 2029-30) દરમિયાન આસામ માટે ₹4,000 કરોડ અને ચાર વર્ષ (2025-26થી 2028-29) દરમિયાન ત્રિપુરા માટે ₹250 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે. આ પેકેજોનો ઉદ્દેશ સામાજિક-આર્થિક પરિસ્થિતિઓમાં સુધારો કરવાનો, માળખાગત સુવિધાઓ અને આજીવિકા પ્રોજેક્ટ્સ દ્વારા રોજગારીનું સર્જન કરવાનો અને કૌશલ્ય વિકાસ અને ઉદ્યોગસાહસિકતા દ્વારા યુવાનો અને મહિલાઓને લાભ આપવાનો છે. તેઓ લાંબા ગાળાની સ્થિરતા, હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલા સમુદાયોને મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવવા અને પ્રદેશમાં પ્રવાસન અને સ્થાનિક અર્થતંત્રોને વેગ આપવાની અપેક્ષા રાખે છે.

 

ચાલક ગતિ: વ્યૂહાત્મક રોકાણ, શાસન અને રાજકોષીય અસર

 

 

નિષ્કર્ષ: આગળનો રસ્તો

ઉત્તર પૂર્વીય ક્ષેત્ર હવે ભારતના વિકાસ નકશાની સીમા પર નથી; તે હવે રાષ્ટ્રના વિકાસ કથાના કેન્દ્રમાં છે. દૂરંદેશી નીતિનિર્માણ, રેકોર્ડ રોકાણો અને મંત્રાલયોમાં સંકલિત અમલીકરણ દ્વારા સમર્થિત, પૂર્વોત્તર એક નોંધપાત્ર પરિવર્તનનો સાક્ષી બની રહ્યું છે. સુધારેલ રેલ અને રોડ કનેક્ટિવિટીથી લઈને ડિજિટલ ઍક્સેસ, આર્થિક રોકાણો અને સમાવિષ્ટ વિકાસ પહેલ સુધી, દરેક પ્રયાસ આ પ્રદેશને તક અને સમૃદ્ધિની નજીક લાવી રહ્યો છે. જેમ જેમ માળખાગત સુવિધાઓ મજબૂત થાય છે અને આકાંક્ષાઓ મૂળિયાં પકડે છે, તેમ તેમ પૂર્વોત્તર વિકાસ ભારતનો મુખ્ય ચાલક બનવા માટે તૈયાર છે, જ્યાં દરેક ટેકરી, ખીણ અને ગામ દેશના સહિયારા ભવિષ્યનો ભાગ છે.

 

સંદર્ભ:

પીએમઓ:

• https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pm-inaugurates-rising-north-east-investors-summit-2025/

ઉત્તર-પૂર્વ ક્ષેત્ર વિકાસ મંત્રાલય:

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2150652
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2150179
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2147372
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2147368
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2159194
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2159192
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2154134
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2153526
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2148097
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2146983
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2158457
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2153091
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2153996

પીએફમાં જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો

SM/DK/GP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2166038) મુલાકાતી સંખ્યા : 52